TEKSAN İnovatif Medikal Ürünler İstanbul, Antalya, Bursa ve Antalya'da
Toplam 5 mesajın 1-5 arasındakiler
Buraya tıklayarak yazıları büyültebilirsiniz Buraya tıklayarak yazıları küçültebilirsiniz
  1. #1
    Genel Yayın Yönetmeni
    OturanBoğa Avatarı

    Gerçek Adı
    Bülent
    Üyelik Tarihi
    09.01-2003
    Son Giriş
    Bugün
    Saat
    08:05
    Yaşadığı Yer
    İstanbul
    Mesaj
    60.556
    Alınan Beğeniler
    2.501
    Verilen Beğeniler
    2.926

    Zaten Değerlendirdiniz! 0
    STAR, dünyanın en güvenli, en sağlıklı, en konforlu ve en dayanıklı tekerlekli sandalye minderi.
    Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi

    İdil Işıl Gül


    secbir logo - Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi | İdil Işıl Gül


    Kaynak: İdil Işıl Gül, "Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi" Engellilik ve Ayrımcılık: Eğitimciler için Temel Metinler ve Örnek Dersler içinde, K. Çayır, M. Soran, M. Ergün (der.), İstanbul: Karekök Akademi, 2015. Erişim: http://secbir.org/images/2015/pdf/metin3.pdf


    Giriş

    21. yüzyılın ilk insan hakları sözleşmesi olan Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, engelli bireyleri temsil eden sivil toplum örgütlerinin eseridir. Yıllar içerisinde uluslararası bir ağ kurarak bilgi, deneyim ve güçlerini artıran örgütler, 2000'lere gelindiğinde Birleşmiş Milletler üzerinde karşı konulamaz bir baskı yaratmışlar ve Birleşmiş Milletler üyesi devletleri, engelli bireylerin hak ve özgürlüklerini korumaya ve güçlendirmeye yönelik bir sözleşmeyi müzakere etmeye ikna etmişlerdir. Engelli sivil toplum örgütlerinin rolü burada da bitmemiş, bizzat sözleşmenin diplomatik müzakerelerine de aktif olarak katılmışlardır. Bu hususun oldukça önemli olduğunun altı çizilmelidir. Zira, uluslararası sözleşme müzakereleri bugüne kadar hiçbir zaman sivil toplum örgütlerinin katılımıyla yapılmamıştır. Engelli örgütlerinin katılımı, Birleşmiş Milletler'de demokrasiyi güçlendiren bir unsur olarak düşünülmelidir. Ama daha da önemlisi, hak ihlallerini bizzat yaşayan bireylerin sürece katılımı, sorun yaşanan tüm alanların Sözleşme ile düzenlenmesini sağlamıştır.

    Sözleşme'ye Neden İhtiyaç Duyulduğu

    Engelli bireylerin tüm insanlarla aynı hak ve özgürlüklere sahip olduğuna şüphe bulunmamakla birlikte, bu fikrin gerçek hayatta yansıma bulduğunu söylemek mümkün görünmemektedir. Aslında, tüm insan hakları sözleşmeleri, engelli olsun ya da olmasın, her insanın haklarını korur. Buna rağmen, çeşitli nedenlerle engelli bireylerin bu sözleşmelerden etkili şekilde yararlanmaları mümkün olamamıştır. Bu nedenlerden birinin adalete erişimdeki sorunlar olduğu tartışmasızdır. Ancak belki de en önemli neden, mevcut sözleşmelerin engellilerin insan hak ve özgürlüklerinden yararlanması için neler yapılması gerektiğine ilişkin yönlendiricilikten yoksun olmasıdır. örneğin Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme, ilköğretimin "herkes" bakımından zorunlu ve parasız olduğunu ifade etmektedir. Madde metni, "herkes"ten bahsettiğine göre bu maddenin engelli çocuklar bakımından da "zorunlu ve parasız ilköğretim"i hak olarak güvence altına aldığı konusunda şüphe bulunmamaktadır. Ama Sözleşme, eğitime ilişkin ihtiyaçları birbirlerinden çok farklı olan engelli çocuklar bakımından hakkın nasıl hayata geçirileceğini söylememektedir. Engelli Hakları Sözleşmesi'yle amaçlanan, daha önceden var olmayan yeni hak ve özgürlükler yaratmak değil, insan hak ve özgürlüklerini güvence altına alan sözleşmelerde zaten var olan hakları, engellilik bağlamında yeniden kaleme almaktır. örneğin, eğitim hakkına ilişkin maddede, devletin engelli bireylerin eğitimine ilişkin yükümlülükleri, engelli bireylerin eğitimde karşılaştıkları sorunlardan hareketle, ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, diğer sözleşmelerden çok daha uzun hükümler içermektedir.

    Sözleşme'nin Yapısı ve Kapsamı
    Sözleşme, bir başlangıç kısmı ile 50 maddeden oluşmaktadır. 1 ilâ 9. maddeler Sözleşme'de güvence altına alınan hak ve özgürlüklerin tümü bakımından uygulanması gereken tanım ve ilkeleri ortaya koymuş; 10 ilâ 30. maddeler güvence altına alınan hak ve özgürlükleri ayrıntılı olarak düzenlemiş; 31 ilâ 50. maddelerde ise Sözleşme'nin uygulanmasına ilişkin "istatistik ve veri toplama" gibi teknik hususlar ile Sözleşme'nin uygulanmasının izlenmesine ilişkin mekanizma ve yürürlükle ilgili hususlar düzenlenmiştir. Sözleşme'ye ek, bir de İhtiyari Protokol bulunmaktadır. Söz konusu Protokol, Sözleşme'nin taraf devletlerce uygulanıp uygulanmadığını tespit etmek üzere çeşitli usuller öngörmektedir.

    Temel Kavram ve İlkeler
    Sözleşme Bağlamında Engelli Birey ve Engelliliki

    Engelliliğin nasıl tanımlanacağı, Engelli Hakları Sözleşmesi'nin hazırlık müzakerelerinin en yoğun tartışmalara neden olan konularındandır. Zira, farklı devletlerin mevzuatlarında farklı tanımlar bulunduğu gibi, herhangi bir devletin yasal düzenlemelerinde dahi tek bir tanım bulunmayabilmektedir. Aslında farklı tanımların olması bir gerekliliktir. Burada önemli olan, hukuk uygulamasında hangi tanımın gözetilmesi gerektiğinin tespitidir.
    Tanım meselesinin önemi, tanımın aynı zamanda dışlayıcı bir faaliyet olmasından kaynaklanmaktadır. Tanım yapılan her durumda, kimlerin o kapsama gireceği belirlenirken aynı anda kimlerin kapsam dışı olacağı da belirlenmektedir. İnsan hak ve özgürlüklerine ilişkin bir sözleşmenin mümkün olduğunca kapsayıcı olması, doğası gereğidir. Kapsayıcı bir tanım yapılması hâlinde, daha fazla kişinin Sözleşme'den yararlanabilecek olmasının endişeye neden olmaması gerekir. Zira, Engelli Hakları Sözleşmesi'nde güvence altına alınmış olan hak ve özgürlükler, diğer sözleşmelerle tüm insanlar bakımından zaten güvence altına alınmış ve bu hakların herkese sağlanması bakımından bir devlet yükümlülüğü doğmuştur. Fark, engelli bireylerin bazen haklardan yararlanmak bakımından makul düzenlemelere ve ek bazı desteklere ihtiyaç duymalarıdır. O hâlde, somut olayda kişinin engelli olarak tanımlanıp tanımlanmadığına değil, haktan yararlanmak için bir desteğe ihtiyacı olup olmadığına bakılmalıdır. Bu, tıbbi yaklaşımın terk edilmesinin de bir gereğidir. örneğin bir cilt hastalığı veya yanma nedeniyle yüzünde ciddi ölçüde deformasyon olan birey, herhangi bir fonksiyon kaybı olmadığından hukuken korunacak ölçüde engelli sayılmayabilecektir. Oysa bu kişi, başta istihdam olmak üzere birçok alanda, görünümü nedeniyle ayrımcılığa uğrayacaktır. Tıbbi yaklaşımın bir sonucu olarak kişinin vücudundaki deformasyon oranından hareket edildiğinde kişi engelli sayılmayacağından hukukun sağlayacağı korumadan da yararlanamayacaktır. Buna mukabil, oldukça varlıklı bir ailenin yurtdışında eğitim görmüş olan ağır engelli mensubu, ailenin iş dünyasındaki konumu nedeniyle rahatlıkla iş bulabilecek durumda olmasına rağmen (yani çalışma hakkından yararlanma konusunda hukukun desteğine ihtiyacı yokken), engelli bireylere sağlanan çalışma kotasından yararlanacak ve yine ihtiyacı yokken örneğin vergi indiriminden yararlanacaktır. Kısacası, tıbbi yaklaşım kişinin içinde bulunduğu diğer koşullara bakılmasını gerektirmediğinden, kişinin haklardan yararlanmak bakımından engellenmiş olup olmadığının tespit edilmesine elverişli değildir.

    Tıp bilimi, kişinin yürüyememesinin, görememesinin, duyamamasının, herkesle aynı şekilde ve hızla öğrenememesinin, şizofren olduğu için ayrımcılıkla karşılaşmasının, gerçek hayatta onu ne kadar engelli kıldığını tespit etmek bakımından yetkin değildir. Zira tıp bilimi, ne kişinin günlük hayat ihtiyaçlarını görür ne ailevi ve ekonomik durumunu tespit eder ne de kişinin nasıl bir hayat yaşamak istediğiyle ilgilenir. örneğin, bir trafik kazasında sağ elinin küçük parmağını kaybetmiş bir birey bakımından tıbbın yapacağı değerlendirmede tespit edilecek oran ile bu kaybın kişinin hayatındaki etkisi arasında her zaman doğrudan bir bağlantı bulunmamaktadır. Parmağını kaybeden bireyin örneğin gazeteci olmasıyla piyanist olması arasındaki fark, tıp tarafından tespit edilemez. Tam da bu nedenle Engelli Hakları Sözleşmesi, 1. maddenin 2. paragrafında "engelli birey"in tıbbi yaklaşımla tanımlanmasını reddetmiş, bireyin çevresiyle (içinde yaşadığı koşullarla) birlikte değerlendirilmesi ve tanımlanması gerektiğini öngörmüştür.

    Engelliliğe Dayalı Ayrımcılık Yasağı ve Makul Düzenleme

    Madde 2 - Tanımlar
    ...
    "Engelliliğe dayalı ayrımcılık" siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel, medeni veya başka herhangi bir alanda insan hak ve temel özgürlüklerinin tam ve diğerleri ile eşit koşullar altında kullanılması veya bunlardan yararlanılması önünde engelliliğe dayalı olarak gerçekleştirilen her türlü ayrım, dışlama veya kısıtlamayı kapsamaktadır. Engelliliğe dayalı ayrımcılık makul düzenlemelerin gerçekleştirilmemesi dâhil her türlü ayrımcılığı kapsar.
    "Makul düzenleme", engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve düzenlemeleri ifade eder."

    Madde 5- Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik
    1. Taraf Devletler herkesin hukuk önünde ve karşısında eşit olduğunu ve ayrımcılığa uğramaksızın hukuk tarafından eşit korunma ve hukuktan eşit yararlanma hakkına sahip olduğunu kabul eder.
    2. Taraf Devletler engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklar ve engellilerin herhangi bir nedene dayalı ayrımcılığa karşı eşit ve etkin bir şekilde korunmasını güvence altına alır.
    3. Taraf Devletler eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tüm adımları atar.
    4. Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.
    Engelli Hakları Sözleşmesi'nin "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde, engelliliğe dayalı ayrımcılık tanımlanmakta ve 5. maddesinde ayrımcılık yasağına ilişkin Taraf Devlet yükümlülüklerinin kapsamı düzenlenmektedir.

    Her ne kadar 2. maddede yer alan tanımda "her türlü" ayrımdan kastın ne olduğu açıklanmamışsa da uluslararası insan hakları hukukunun genel uygulamasına bakıldığında bununla doğrudan ve dolaylı ayrımcılığın kastedilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Doğrudan ayrımcılık, bireyin engellilikle bağlantılı olarak olumsuz yönde farklı muameleye tabi tutulması ve bunun meşru bir başka nedenle de gerekçelendirilememesidir. Dolaylı ayrımcılık ise, doğrudan engelli bireyleri hedeflememekle birlikte, özellikle onlar bakımından olumsuz sonuçlar yaratan ve yine meşru bir amaçla gerekçelendirilemeyen genel nitelikli tedbirlerdir. örneğin bir çocuğun engelli olduğu için okula kaydedilmemesi doğrudan ayrımcılık niteliğinde olacakken, bir okul gezisine çocukların ebeveynlerinin gelemeyeceklerine ilişkin bir uygulama dolaylı ayrımcılık olabilecektir. Böyle bir durumda, uygulama herkese yönelik olmakla birlikte, engelli çocuklar üzerindeki olumsuz etkisi daha fazla olacaktır. Zira, engelli olmayan çocuklar ebeveynleri olmadan geziye gidebilecek, ancak çoğunlukla özel bakım veya desteğe ihtiyaçları olan engelli çocuklar gidemeyecektir.

    Türkiye'de 2013 yılında kabul edilen Engelliler Hakkında Kanun, Engelli Hakları Sözleşmesi'nden daha ileri bir düzenleme yaparak doğrudan ve dolaylı ayrımcılık kavramlarını ayrı ayrı tanımlamış ve yasaklamıştır.[1]

    Engelliliğe dayalı ayrımcılığa ilişkin tanımın son cümlesi, "makul düzenleme yapılmaması"nı ayrımcılık olarak tanımlamaktadır. Makul düzenleme, genellikle erişilebilirlik kavramıyla karıştırılmaktadır. Aslında makul düzenlemelerin bireyselleştirilmiş erişilebilirlik düzenlemeleri olduğu da söylenebilir. şöyle ki, erişilebilirlikle ilgili her türlü tedbir alınsa dahi engelliliğin karmaşık yapısı her zaman daha somut, kişiye özgü tedbirlerin alınmasını gerektirir. örneğin; bir okul genel olarak erişilebilir olsa dahi çocuğun kullanmak durumunda olduğu özel tekerlekli sandalye nedeniyle okuldaki sırasına yaklaşamaması söz konusu olabilir. Bu hâlde sıranın yüksekliğinin çocuğa uygun hâle getirilmesine ilişkin tedbir, makul düzenleme niteliğindedir. Ya da özel bir rejim izlemesi gereken bir çocuk söz konusu ise yemekhanede çocuğa özel yemek çıkartılması bir makul düzenleme olacaktır. Kısacası, haklardan yararlanmak için engelli bireyin ihtiyaç duyduğu bireyselleştirilmiş tedbirler, makul düzenleme tedbirleridir. Bu tedbirlerin alınmaması durumunda, Sözleşme'ye göre engelliliğe dayalı ayrımcılık söz konusu olacaktır.
    Makul düzenleme yükümlülüğü, bazı hâllerde istisna sağlanmasını da içerebilir. Görme veya işitme engelli öğrencilerin bazı derslerden veya bazı sınav yükümlülüklerinden muaf tutulması buna örnektir.

    Güvence Altına Alınan Haklar
    Yukarıda da ifade edildiği üzere tüm insan hakları sözleşmeleri, engelli bireyler bakımından da hakları güvence altına almaktadır. Buna rağmen çeşitli nedenlerle engelli bireyler bu sözleşmelerden yararlanamamışlardır. örneğin, yakın zamanlara kadar engelli bireyler Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne çok sınırlı sayıda dava taşımıştır. Bu sınırlı sayıda dava da hayal kırıklığı yaratan kararlarla sonuçlanmıştır. Bir insan hakları mahkemesi olan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi dahi engelli bireylerin haklardan yararlanamamasının ciddiyetini kavrayamamış görünmektedir. örneğin, Hollanda'ya karşı açılmış olan bir davada (Hollanda'ya karşı Sentges davası), iki kolu olmayan genç bir adam (Sentges) Hollanda devletinden kendisine robot protez kol takılmasını ve bunun masrafını da devletin üstlenmesini istemiştir. Devletin bu talebi reddetmesi üzerine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne başvurmuş ve kolları olmaması nedeniyle özbakım ihtiyaçları dâhil olmak üzere birçok konuda bir başkasına bağımlı olduğunu, bunun Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 8. maddesinde güvence altına alınan "özel hayat hakkı"nın ihlali olduğunu iddia etmiştir. Mahkeme, Sentges'in talebini reddetmiştir. Oysa, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde engelli olsun ya da olmasın "herkes"in mahremiyeti bir insan hakkı olarak korunmaktadır.

    İşte Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi, diğer insan hakları sözleşmelerinin bir türlü engelliler bakımından etkili olamaması gerçeğinden hareketle hazırlanmıştır. Sözleşme, diğer insan hakları sözleşmelerinde olmayan yeni haklar benimsemekten ziyade, engelli bireylerin tüm hak ve özgürlüklerden diğer bireylerle birlikte, tam ve eşit şekilde yararlanmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Ancak, özellikle engelli bireyler bakımından öne çıkan bazı haklar da (rehabilitasyon gibi) ayrıca düzenlenmiştir.

    Sözleşme'nin güvence altına aldığı haklar şunlardır:
    Yaşama hakkı, kişi özgürlüğü ve güvenliği (md. 10 ve 14),
    Risk durumları ve insani bakımdan acil durumlar (md. 11),
    Yasa önünde eşit tanınma (md. 12),
    Adalete erişim (md. 13),
    İşkence yasağı (md. 15),
    Sömürü, şiddet veya istismara maruz kalmama (md. 16), Bedensel ve ruhsal bütünlüğe saygı (md. 17),
    Seyahat özgürlüğü ve uyrukluk (md. 18),
    Toplum içinde yaşama (md. 19),
    Kişisel hareketlilik (md. 20),
    Düşünce ve ifade özgürlüğü (md. 21),
    özel hayata saygı (md. 22),
    Konut ve aile hayatına saygı (md. 23),
    Eğitim hakkı (md. 24),
    Sağlık hakkı (md. 25),
    çalışma hakkı (md. 27),
    Yeterli yaşam standardı (md. 28),
    Siyasal ve toplumsal yaşama katılım (md. 29),
    Kültürel yaşama katılım (md. 30).

    Sözleşme'nin diğer insan hakları sözleşmelerinden farkını görmek için tek bir hak üzerinden karşılaştırma yapmak yeterlidir. Aşağıda önce Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi'nin, daha sonra ise Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi'nin "eğitim hakkı"na ilişkin düzenlemesi verilmektedir:

    Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Sözleşmesi
    Madde 13 - Eğitim Hakkı

    1. Bu Sözleşme'ye Taraf Devletler, herkesin eğitim görme hakkına sahip olduğunu kabul ederler. Taraf Devletler, eğitimin, insanın kişiliğinin ve onur duygusunun tam olarak gelişmesine yönelik olacağı ve insan hakları ile temel özgürlüklere saygıyı güçlendireceği hususunda mutabıktırlar. Taraf Devletler, ayrıca, eğitimin, herkesin özgür bir topluma etkin bir şekilde katılmasını sağlayacağı, tüm uluslar ve tüm ırksal, etnik ve dinsel gruplar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu geliştireceği ve Birleşmiş Milletler'in barışın korunmasına yönelik faaliyetlerini güçlendireceği hususlarında mutabıktırlar.

    2. Bu Sözleşme'ye Taraf Devletler, bu hakkın tam olarak gerçekleştirilmesi amacı ile aşağıdaki hususları kabul ederler:
    (a) İlköğretim herkes için zorunlu ve parasız olacaktır;
    (b) Teknik ve mesleki eğitim de dâhil olmak üzere, orta öğretimin çeşitli biçimlerinin, her türlü uygun yöntemle ve özellikle parasız eğitimin tedricen yaygınlaştırılması yoluyla herkes için açık ve ulaşılabilir olması sağlanacaktır;
    (c) Yükseköğretimin, özellikle parasız eğitimin tedricen geliştirilmesi yoluyla, kişisel yetenek temelinde herkese eşit derecede açık olması sağlanacaktır;
    (d) İlköğretim görmemiş ya da ilköğretimi tamamlamamış olanlar için temel eğitim elden geldiğince teşvik edilecek veya yoğunlaştırılacaktır;
    (e) Her düzeyde okullar sisteminin geliştirilmesi aktif bir şekilde yürütülecek, yeterli bir burs sistemi yerleştirilecek ve öğretim personelinin maddi koşulları sürekli olarak iyileştirilecektir.
    3. Bu Sözleşme'ye Taraf Devletler, ana-babaların veya -bazı durumlarda- yasal yoldan tayin edilmiş velilerin çocukları için, kamu makamlarınca kurulmuş okulların dışında, Devletin koyduğu ya da onayladığı asgari eğitim standartlarına uygun diğer okulları seçme özgürlüğüne ve çocuklarına kendi inançlarına uygun dinsel ve ahlaki eğitim verme serbestliklerine saygı göstermekle yükümlüdürler.
    4. Bu maddenin hiçbir hükmü, bireylerin ve kuruluşların eğitim kurumları kurma ve yönetme özgürlüklerini kısıtlayacak şekilde yorumlanamaz; bu özgürlüğün kullanılması, daima, bu maddenin 1. fıkrasında ortaya konmuş olan ilkelere uyulmasına ve böyle kurumlarda verilen eğitimin Devlet tarafından belirlenebilecek asgari standartlara uygun olması gereğine bağlıdır.

    [Makalenin devamı bir sonraki mesajda]


    1. Bu kanun ile ilgili daha geniş bilgi için İdil Işıl Gül'ün bu derlemedeki “Engelliliğe Dayalı Ayrımcılıkla Mücadelede Hukukun Rolü” başlıklı makalesine bakabilirsiniz.

  2. #2
    Genel Yayın Yönetmeni
    OturanBoğa Avatarı

    Gerçek Adı
    Bülent
    Üyelik Tarihi
    09.01-2003
    Son Giriş
    Bugün
    Saat
    08:05
    Yaşadığı Yer
    İstanbul
    Mesaj
    60.556
    Alınan Beğeniler
    2.501
    Verilen Beğeniler
    2.926

    Zaten Değerlendirdiniz! 0
    Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi
    Madde 24 - Eğitim

    1. Taraf Devletler engellilerin eğitim hakkını tanır. Taraf Devletler, bu hakkın fırsat eşitliği temelinde ve ayrımcılık yapılmaksızın sağlanması için eğitim sisteminin bütünleştirici bir şekilde her seviyede engellileri içine almasını ve ömür boyu öğrenim imkânı sağlar. Bunun için aşağıdaki hedefler gözetilmelidir:
    (a) İnsan potansiyelinin, onur ve değer duygusunun tam gelişimi ve insan haklarına, temel özgürlüklere ve insan çeşitliliğine saygı duyulmasının güçlendirilmesi;
    (b) Engellilerin; kişiliklerinin, yeteneklerinin, yaratıcılıklarının, zihinsel ve fiziksel becerilerinin potansiyellerinin en üst derecesinde gelişiminin sağlanması;
    (c) Engellilerin özgür bir topluma etkin bir şekilde katılımlarının sağlanması.

    2. Taraf Devletler bu hakkın yaşama geçirilmesi için aşağıda belirtilenleri sağlar:
    (a) Engelliler engelleri nedeniyle genel eğitim sisteminden dışlanmamalı ve engelli çocuklar engelleri nedeniyle parasız ve zorunlu ilk ve ortaöğretim olanaklarının dışında tutulmamalıdır;
    (b) Engelliler yaşadıkları çevrede bütünleştirici, kaliteli ve parasız ilk ve orta öğretime diğer bireylerle eşit olarak erişebilmelidir;
    (c) Bireylerin ihtiyaçlarına göre makul düzenlemeler yapılmalıdır;*
    (d) Engellilerin genel eğitimden etkin bir şekilde yararlanabilmeleri için genel eğitim sistemi içinde ihtiyaç duydukları desteği almalıdır;*
    (e) Engellilere yönelik bireyselleştirilmiş etkin destekleyici tedbirler, engellilerin tam katılımı hede ne uygun olarak, akademik ve sosyal gelişimi artırıcı ortamlarda sağlanmalıdır.

    3. Taraf Devletler engellilerin toplumun eşit üyeleri olarak eğitime tam ve eşit katılımlarını kolaylaştırmak için yaşamı ve sosyal gelişim becerilerini öğrenmelerini sağlar. Taraf Devletler bu amaçla aşağıda belirtilen tedbirleri alır:
    (a) Braille ve diğer biçemlerdeki yazıların okunmasının öğrenilmesi, beden dilinin ve alternatif iletişim araçları ve biçimleri ile yeni çevreye alışma ve bu çevrede hareket etme becerilerinin öğrenilmesi, akran desteği ve rehberlik hizmetlerinin kolaylaştırılması;
    (b) İşaret dilinin öğrenilmesine, işitme ve konuşma engellilerin dilsel kimliğinin gelişimine yardımcı olunması;
    (c) Görme, işitme veya hem görme hem işitme-konuşma engellilerin özellikle çocukların eğitiminin en uygun dille, iletişim araç ve biçimleriyle, onların akademik ve sosyal gelişimini artırıcı ortamlarda sunulmasının sağlanması.

    4. Taraf Devletler bu hakkın yaşama geçmesini sağlamak için, engelli olanlar dâhil olmak üzere, işaret dilini ve Braille alfabesini bilen öğretmenlerin işe alınması ve eğitimin her düzeyinde çalışan uzmanların ve personelin eğitimi için uygun tedbirleri alır. Söz konusu eğitim engelliliğe ilişkin bilincin artırılmasını, alternatif iletişim araç ve biçimleri ile destekleyici eğitim tekniklerinin ve materyallerinin kullanılmasını içermelidir.
    5. Taraf Devletler, engellilerin genel yüksek okul eğitimine, mesleki eğitime, erişkin eğitimine ve ömür boyu süren eğitime ayrımcılığa uğramaksızın diğer bireylerle eşit koşullar altında erişimini sağlar. Taraf Devletler bu amaçla engellilerin ihtiyaçlarına uygun makul düzenlemelerin yapılmasını temin eder.
    Türkiye ve Sözleşme

    Uluslararası sözleşmeler, Birleşmiş Milletler Sözleşmesi dahi olsa, devletleri kendiliğinden bağlamaz. Bir devlet, uluslararası bir sözleşme ile kendini yükümlülük altına sokmak istiyorsa önce sözleşmeyi imzalamalı, daha sonra ise onaylamalıdır. Türkiye bakımından da durum budur. Türkiye Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi"ni 30 Mart 2007"de imzalamıştır. Türkiye"de onay işlemi iki aşamalıdır: Önce TBMM, ilgili sözleşmenin onaylanmasını uygun bulduğuna dair bir kanun çıkartır; daha sonra ise Bakanlar Kurulu sözleşmeyi onaylar. Nitekim, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi"nin onaylanmasının uygun bulunduğuna dair 5825 sayılı Kanun, 3 Aralık 2008 tarihinde TBMM"de kabul edilmiştir. Bakanlar Kurulu ise bu Kanun"a dayanarak onay işlemini 27 Mayıs 2009 tarihinde gerçekleştirmiştir.

    Anayasa"nın 90. maddesinin 5. paragrafına göre:
    "Usulüne göre yürürlüğe konulmuş milletlerarası andlaşmalar kanun hükmündedir. ... (Ek cümle: 7.5.2004-5170/7 md.) Usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların aynı konuda farklı hükümler içermesi nedeniyle çıkabilecek uyuşmazlıklarda milletlerarası andlaşma hükümleri esas alınır."
    Şu hâlde, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi "kanun hükmünde"dir. Aslında, yukarıda açıklanan nedenle bu son derece olağandır. Zira, Sözleşme"nin onaylanmasında hem TBMM"nin hem de Bakanlar Kurulu"nun açık iradesi söz konusudur.

    Sözleşme"nin kanun hünde olması, ulusal düzenleme olmasa dahi doğrudan Sözleşme"ye dayanılarak hak iddia edilebilmesi anlamına gelir. Hatta düzenlemenin son cümlesine göre, ulusal düzenlemeler Engelli Hakları Sözleşmesi"ne uygun değilse o hâlde ulusal düzenlemenin değil, Sözleşme"nin uygulanması gerekir. Ancak, Türkiye"de hukuku (uluslararası sözleşmeler de dâhil olmak üzere) uygulamakla yükümlü olanların, genellikle kanun ve yönetmelikleri uygulamaya eğilimli olduklarını ve uluslararası sözleşmeleri (Anayasa"nın açık düzenlemesine rağmen) göz ardı ettiklerini söylemek mümkündür. Bu nedenle, yasama organı sözleşmelerin uygulanmasını kolaylaştırmak üzere, sözleşmede yer alan yükümlülükleri ilgili kanunlara yansıtmayı tercih etmektedir. Nitekim, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi bakımından da aynı yönde bir tercih kullanılmış, Sözleşme"de yer alan yükümlülükler özürlüler Hakkında Kanun"a yansıtılmıştır. İlk değişiklik, Kanun"un adında da yer alan "özürlü" kavramının terk edilerek, yerine "engelli" kavramının benimsenmesiyle olmuştur.[2] 2014 yılında ise, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi ile güvence altına alınan, ancak Engelliler Hakkında Kanun"da hiç ya da yeterince düzenlenmeyen konulara ilişkin ayrıntılı düzenleme yapılmıştır.[3] Hatta Sözleşme"nin de ötesine geçildiği söylenebilir. Zira, ayrımcılık yasağına ilişkin düzenlemeler bakımından, Kanun"un Sözleşme"den çok daha açık ve ayrıntılı hükümler içermektedir. Ancak unutulmamalıdır ki, Sözleşme"nin ve Kanun"un gereği gibi uygulanmasının, başka bir ifade ile engelli bireylerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit şekilde yararlanabilmesinin ön koşulu, başta kamu otoriteleri olmak üzere herkesin engelli bireylerin “eşit" bireyler olduğunu kabul etmesidir.

    Türkiye"nin 2015 yılı itibariyle gerek ulusal gerek uluslararası düzenlemeler bakımından, umut vaat eden bir noktada olduğu söylenebilir. Ancak, bu derlemede yer alan "Engelliliğe Dayalı Ayrımcılıkla Mücadelede Hukukun Rolü" başlıklı makalede açıklanmaya çalışıldığı üzere, yasal düzenlemelerin varlığı tek başına yeterli olmamakta, bu düzenlemelerin idare ve yargı organları tarafından da uygulanması gerekmektedir. Bu çerçevede, Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi tarafından kurulan denetim usulüne de bakmakta yarar bulunmaktadır.

    Sözleşme ve İhtiyari Protokol ile öngörülen Denetim Usulleri

    Devletler uluslararası insan hakları sözleşmelerine taraf olduklarında, hem sözleşmenin diğer tara arına hem de kendi yetki alanlarındaki kişilere karşı taahhüt altına girmiş olurlar. Sözleşmelerin bir kısmı, bu taahhütlerin yerine getirilip getirilmediğini denetlemek üzere çeşitli usuller öngörürler. Nitekim Birleşmiş Milletler Engelli Hakları Sözleşmesi ve Sözleşme"ye Ek İhtiyari Protokol de, bir Engelli Hakları Komitesi kurulmasını ve Komite"nin çeşitli usullerle taraf devletleri denetlemesini öngörmüştür.

    Sözleşme"ye göre, bir devlet Sözleşme"yi onayladıktan sonra iki yıl içerisinde, her hak ve özgürlüğü güvence altına almak için aldığı tedbirleri Engelli Hakları Komitesi"ne raporlamak durumundadır. Devlet bu ilk rapordan sonra her dört yılda bir Komite"ye rapor sunmalıdır. Komite"nin raporlara ilişkin denetiminin amacı ihlal bulmaktan ziyade, devletin karşılaştığı zorlukları tespit ederek, bunları gidermek üzere işbirliği olanakları yaratmaktır. Komite, devletlerin raporda şu bilgileri sunmasını istemektedir:
    * Sözleşme"nin ulusal mevzuat ve politikalara nasıl yansıtıldığı,
    * Sözleşme"de güvence altına alınan haklardan yararlanma bakımından kaydedilen gelişmeler,
    * Sözleşme"nin uygulanmasında karşılaşılan zorluklar ve
    * Sözleşme"nin amacına ulaşmasını sağlamak üzere benimsenen plan ve politikalar.

    Komite, taraf devletlerin raporları üzerinden yaptığı denetimde, sivil toplum örgütlerinden de destek almaktadır. Bu destek "gölge rapor" olarak adlandırılan sivil toplum raporları aracılığıyla sağlanmaktadır. Gölge raporlar, devlet raporlarının gerçek durumu ne ölçüde yansıttığının değerlendirilmesi açısından son derece önemlidir. Zira devletler bazen eleştirilmekten kaçınmak amacıyla, eksiklikleri veya etkisiz kalan tedbirleri raporlarına yansıtmamakta, Sözleşme"yi mükemmel şekilde uyguladıklarını ispatlamaya çalışmaktadır. Bu yaklaşım Komite"nin devletle işbirliği yaparak durumu iyileştirmesini zorlaştırmaktadır. Sivil toplum örgütlerinin raporları, devlet raporlarında yansıtılmayan sorunların ortaya çıkmasını sağlayarak, Komite"nin denetim işlevini güçlendirmektedir.

    Komite, devlet raporunu sivil toplum örgütlerinin raporları ile birlikte değerlendirdikten sonra, görüşlerini tavsiyeleriyle birlikte ortaya koyar. Devletin bir sonraki raporunda, bu tavsiyelere ilişkin olarak aldığı tedbirleri de belirtmesi gerekir.
    Sözleşme"ye Ek İhtiyari Protokol, raporlama yanında iki ayrı denetim usulü daha öngörmüştür. Bunlardan ilki bireysel başvurudur. Buna göre, Sözleşme"de güvence altına alınan hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiği iddiasında olan bir bireyin Komite"ye başvurması mümkündür. Ancak bu başvurunun Komite tarafından değerlendirilebilmesi için, bireyin ulusal düzlemdeki tüm hak arama yollarını tüketmiş olması gerekir. Ek Protokol ile öngörülen ikinci denetim usulü ise soruşturmadır. Bu usul ancak Sözleşme"nin ağır ve sistematik şekilde ihlal edilmesi durumunda işletilebilecek bir yoldur.

    Devletlerin Sözleşme"den doğan yükümlülüklerini yerine getirmesinde uluslararası denetim usullerinin önemi tartışmasızdır. Ancak zaman ve insan kaynağı kısıtı nedeniyle, Engelli Hakları Komitesi"nin Sözleşme"yi onaylamış her devletteki her ihlali tespit etmesi ve bunların giderilmesini sağlaması mümkün değildir. Bu nedenle Sözleşme, bir de ulusal denetim usulü öngörmüştür. Buna göre Sözleşme"ye taraf her devlet, Sözleşme"nin uygulanmasını izlemek üzere bağımsız bir denetim mekanizması kuracak veya böyle bir mekanizma zaten varsa, onun yetkisini Sözleşme"yi içerecek şekilde genişletecektir. Burada kastedilen Türkiye İnsan Hakları Kurumu veya Kamu Denetçiliği Kurumu gibi bir kurumdur. Ancak Türkiye henüz bu denetim mekanizmasını kurmamıştır.

    Uluslararası insan hakları sözleşmeleri, bireylerin doğuştan sahip oldukları onurlarına saygıyı güçlendirmek için önemli araçlardır. Bu araçların etkili olması, hak sahiplerinin, kamu makamlarının, yargı organlarının ve sivil toplum örgütlerinin bu sözleşmelere ilişkin bilgi sahibi olmasına bağlıdır. Sadece hak ve özgürlüklere ilişkin bilgi de yeterli değildir. Bunların ihlali hâlinde başvurulabilecek hak arama yollarını, denetim usullerini de bilmek gereklidir. Aksi takdirde sözleşmelerde düzenlenen hak ve özgürlükler kâğıt üzerinde kalacaktır. Engelli bireylerin özellikle eğitim hakkından yararlanamamış olmaları nedeniyle, hak ve özgürlükleri hakkında da yeterli bilgi sahibi olmadıkları gözlenmektedir. Bu nedenle bu alanda faaliyet gösteren sivil toplum örgütlerine önemli görevler düşmektedir. Bu örgütlerin bir taraftan engelli bireylere hak bilinci aşılaması, öte yandan da hem devlet hem de Engelli Hakları Komitesi nezdinde faaliyet göstermesi gerekmektedir.



    2. Bu değişiklik 25 Nisan 2013 tarih ve 6462 sayılı Kanun ile yapılmıştır.
    3. Bu değişiklik 6 şubat 2014 tarih ve 6518 sayılı Kanun ile yapılmıştır.



    KAYNAKÇA
    Gül, İdil Işıl. Engellilerin Haklarına İlişkin Birleşmiş Milletler Sözleşmesi: Kamu Ku- rumları için Uygulama Rehberi, Ankara: Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı, 2014.

    İdil Işıl Gül
    Ankara üniversitesi Hukuk Fakültesi"ni bitirdikten sonra, aynı üniversiteye bağlı Sosyal Bilimler Enstitüsü"nde yüksek lisans yaptı. Marmara üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü"nde Kamu Hukuku doktorası yaptı. Uluslararası hukuk ve insan hakları hukukunun çeşitli alanlarında lisans ve yüksek lisans düzeyinde ders vermekte, özellikle ayrımcılık yasağı ve engellilerin insan hakları alanlarında faaliyet gösteren sivil toplum örgütleriyle gönüllü ve profesyonel çalışmalar yürütmektedir. İstanbul Bilgi üniversitesi Yayınları tarafından yayınlanan Sivil Toplum Kuruluşları İçin Adım Adım Rapor Hazırlama Kılavuzu, Birleşmiş Milletler Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar Komitesi"ne Sunulacak Raporların Hazırlanması ve Sunumu ve İnsan Hakları Komitesi"nin Emsal Kararları adlı eserleri yayına hazırlamıştır. Hâlen İstanbul Bilgi üniversitesi Hukuk Fakültesi"nde öğretim üyesidir.

  3. #3
    Üye
    akasya Avatarı

    Üyelik Tarihi
    24.08-2005
    Son Giriş
    Saat
    Yaşadığı Yer
    İstanbul
    Mesaj
    552
    Alınan Beğeniler
    27
    Verilen Beğeniler
    4

    Zaten Değerlendirdiniz! 1
    Yukarıda aktarılan tüm engelli ayrımcılık, ötekileştirme , insan haklarına aykırı tüm fiilleri bizzat yaşadım. Dava dilekçemi hazırlarken de İdil Hocanın makalelerinden , Bülent 'in yazılarından da çok faydalandım. Ortopedik engelliyim. Baston kullanıyorum. Türkiye'nin en büyük Bankalarından birinde hukuk müşaviri olarak işe alındım. Ancak asansörü bulunmayan, tuvalete bile merdivenle ulaşılan bir binada çalışmaya zorlandım. İşe almadan önce bina koşulları hakkında tarafıma hiçbir bilgi verilmedi. " Merdiven inip çıkamıyorum sorunu düzeltin" diye talepte bulundum. Ancak sorunu düzeltmek , makul düzenlemekeri yapmak yerine deneme süresi bahanesiyle 12 iş gününde işten atıldım. Banka aleyhine İş Mahkemesi nezdinde açtığım maddi manevi tazminat talepli davam devam ediyor. Banka binasının denetlenmesi için " Erişilebilirlik Komisyonu" na da şikayette bulundum. Hukuk mücadelemi sonuna kadar sürdüreceğim. Hepimiz hukuki haklarımızı bilelim, araştıralım, soralım mücadele edelim. Hak verilmez söke söke alınır.

  4. #4
    Üye
    leventsaritas Avatarı

    Gerçek Adı
    Levent
    Üyelik Tarihi
    11.09-2009
    Son Giriş
    27.09-2017
    Saat
    17:55
    Yaşadığı Yer
    Istanbul
    Mesaj
    322
    Alınan Beğeniler
    0
    Verilen Beğeniler
    0
    Blog Mesajları
    38

    Zaten Değerlendirdiniz! 0
    kutluyorum asya. umarım poz vermek yerine, ilgili gözükenlerin yerine, engelli sakat özürlü lerin potansiyelinden 1tele bile çıkar eldedenlerin yerine, senin tek olarak hukuksal mücadeleye girmeni kutluyorum. hoş bm ye yaz denilebilir. yıllardır bu forumda yazarız, örgütlenelim deriz. avukat kaçar doktor kaçar, bülent bir meydana çıkar eyleme sonrasında tükan açılır. kutluyorum seni.

  5. #5
    Üye
    akasya Avatarı

    Üyelik Tarihi
    24.08-2005
    Son Giriş
    Saat
    Yaşadığı Yer
    İstanbul
    Mesaj
    552
    Alınan Beğeniler
    27
    Verilen Beğeniler
    4

    Zaten Değerlendirdiniz! 1
    Panthera: hafif, agresif ve zarif aktif tekerlekli sandalye...
    @leventsaritas

    Çok teşekkür ederim Levent. Yanımda hiç kimse olmasa dahi mücadeleme devam edeceğim. Davam olumsuz sonuçlansa dahi AİHM kadar gitmeyi düşünüyorum. Yıllardır sustukça , sineye çektikçe, haklarımızı kullanmadıkça bu noktalara geldik. Bir avukat olarak ben bunları yaşadıysam, buna cüret ettilerse , Türkiye'nin en büyük holdinglerinden birine bağlı bir Bankanın İstanbul'un göbeğinde engelli erişimine utgun olmayan bir binası varsa, diğer engelli işçilerin, memurların durumunu , diğer işyerlerinin durumunu varın siz düşünün. Bu dava benim için maddiyattan çok ötede. Engelli bir avukat olarak mesleki onur , gurur mücadelem. Diğer arkadaşlara umut olabilmek için emsal karar alabilme peşindeyim. Umarım bu kararı alırsam da göğsümü gere gere paylaşacağım. Bu sıkıntıları yaşayan tüm arkadaşlarım faydalansın diye. Bu zorlu süreçte bana destek olan tüm arkadaşlara da -başta Bülent- çok teşekkür ederim. Diğerlerinin ismini şu an yazmıyorum ancak engelli hak mücadelesine çıkarsız emek veren dostlar olduklarını söyleyebilirim.