Yatak Yarası ve Tedavisi 2

Yatak yarası kemik çıkıntısı bulunan bölgelerde, risk grubu taşıyan kişilerde gözlenen deri ve derialtı dokusu hasarıdır.

Risk grubunu hareket kısıtlığı, duyu kusuru olanlar, akut hastalığı ve şuur kaybı olan kişiler, damar rahatsızlığı ve kronik hastalığı bulunan kişiler oluşturmaktadır. Yaş da aynı zamanda bir risk faktörü teşkil etmektedir. 65 yaş üzeri ve 5 yaş altındaki kişiler de risk taşır.

Yaranın gelişmesi bir basamak zinciri takip eder. Önce kemik çıkıntısı olan bölgelerde basınç artışı olur. Basınç artışı kılcal damarlarda tıkaç oluşumuna sebep verir. Basıncın yoğunluğu ve süresi yatak yarası için anahtar yol oynar. İşlemi sonucunda doku beslenemez ve yaralar oluşur.

Sürtünme yatak yarası oluşumu kolaylaştıran diğer bir etmendir. Sürtünmeyle beslenemeyen yüzeysel deri birbirinden ayrılır. İrriton etki yaratan maddelerde yatak yarasının ilerlemesi sebep verir. “İdrar, ter, dışkı” irriton özelliğe sahip salgılardır.

Yatak yarası önlenmesinde birincil kural deri gözlemidir. Deri gözlemi hastalara öğretilmeli, düzenli ve sık olarak yapılmalıdır.

Tekerlekli sandalye kullanan kişiler ya ayna yardımıyla ya da başkalarına muayeneyi yaptırmalıdırlar.

Hastaların pozisyonu sık sık değiştirilmelidir. Sürekli aynı pozisyonda bulunulması yatak yarasından sorumlu en önemli etmendir. Sürekli oturan kişilerin yatarak yarasına yakalanma riski fazladır. Oturma koltukları, cihazlar yaraların gelişimini önleyecek tarzda olmalıdır.

Fizyoterapistlerden yardım alınmalıdır. Bir bölgede yatak yarası oluşmuşsa, o bölgede ikinci defa yara oluşma riski daha yüksektir.

Yatak yarası oluşumunda vitamin ve mineral eksikliği risk faktörüdür. Vitamin ve mineral takviyesi yapılmalıdır.

Cildin ıslak kalmamasına önem verilmelidir. İdrar ve dışkı yarayla temas etmemelidir. Cilt temizliği tahriş etmeyen malzemelerle yapılmalıdır. Cilt sıcak suyla yıkanmalıdır, sonra kurulanmalıdır.

Yatak yarası kendini; solmayan kızarıklık, ısı artışı, sertlik ve ödemle belli eder. Dokuda hasar başladığında ısı artışı soğukluğa kendini bırakır. İleri durumlarda mavi-mor renk farkı, su toplaması gözlenir.

Yara oluşmaya başladıktan sonra öncelikle nekrotik dokuların uzaklaştırılması gerekir. Nekrotik dokuyu ortadan kaldıracak preparatlar öncelikle kullanılmalıdır. İnfeksiyon gelişmişse antibiyotik tedavisi uygulanmalıdır. Yara kurutmayan preparatlarla temizlenmelidir.
Yeni yara oluşumunu önlemek için sık pozisyon değişimi yapılmalıdır.

Risk grubu taşıyan kişiler( hareket kısıtlığı, duyu kusuru, akut hastalığı, şuur kaybı, damar hastalığı, kronik rahatsızlık) kalça, kuyruk sokumu gibi kemik çıkıntısı bulunan olanlarda renk değişikliği, bulantı, ısı artışı, sertlik hissettikleri zaman hemen hekime başvurmalıdırlar.

Hastalara önceden bilgi verilmeli, şüpheli lezyonlarda hemen başvurmaları söylenmelidir. Yatak yarası multi disipliner bir yaklaşımla tedavi edilmelidir.
Dermatologlar, plastik cerrahlar, fizyoterapist, hemşireler bu takımı oluşturmaktadır.Harici uygulamadan cevap alınamayan, derin yatak yaralarında cerrahi tedavi uygulanmaktadır.

Sürekli oturan, hareket etmeyen kişilerde yatak yaraları dışında, tahriş ekzemaları, mantar ingeksiyonlar sık gözlenir.

Kaynak:

Acıbadem Hastanesi Bakırköy
Dermatoloji
Dr. Gökhan Okan