|
|
ENGELLİLERE TAŞIT
ALIMINDA SAĞLANAN KOLAYLIKLAR
01 Mart 2005
Levent Gençyürek
Maliye Başmüfettişi
9 Eylül Üniversitesi İşletme Fak.Öğretim Görevlisi
gencyurek@yahoo.com
I-GİRİŞ
Sayıları tam olarak bilinmemekle birlikte görme, işitme, konuşma,
zihinsel, ortopedik ve diğerleri olarak sınıflandırılabilecek
yaklaşık 9 Milyon engelli (sakat, özürlü) vatandaşımızın bulunduğu
tahmin edilmektedir. Engellilerin yaşam şartlarının iyileştirilmesi
ve geliştirilmesi anayasal güvence altına alınmıştır. Anayasamızın
61 inci maddesinde, Devletin sakatların korunmalarını ve toplum
hayatına intibaklarını sağlayıcı tedbirleri alacağı ve bu amaçlarla
gerekli teşkilat ve tesisleri kuracağı veya kurulmasını sağlayacağı
ifade edilmiştir.
Engellilerle ilgili olarak atılan adımlardan birisi de engelleri
dolaysıyla özel tertibatlı motorlu taşıt kullanmak zorunda
olanlarla, hiçbir şekilde taşıt kullanması imkanı bulunmayıp akraba
veya istihdam ettiği kişilerin kullandığı taşıtlarla ulaşımını
sağlayabilecek olan engellilere vergisel bazı avantajların
sağlanması olmuştur. Yapılan düzenlemeler, engelleri dolayısıyla
bazı sıkıntılar yaşayan kişilerin ekonomik açıdan desteklenmesi
yanında bu kişilerin çalışma ve sosyal hayata katılımlarını
destekleyici bir etki yaratacaktır.
Engellilere motorlu taşıt edinmelerinde sağlanan vergisel avantajın
Gümrük mevzuatı ve vergi mevzuatında çerçevesinde değerlendirilmesi
yazımızın konusunu oluşturmaktadır.
II-ENGELLİLERE SAĞLANAN VERGİSEL AVANTAJ
Gerek vergi mevzuatımızda gerekse gümrük mevzuatımızda yer alan
düzenlemeler ile ister yurt içinden satın alma yoluyla isterse yurt
dışından ithal edilmek suretiyle engelliler tarafından iktisap
edilen motorlu taşıtlar için bazı şartlarla vergisel istisnalar
getirilmiştir.
A-GÜMRÜK VERGİSİ
4458 Sayılı Gümrük Kanunu’nun[1] 167.inci
maddesinin 12 inci bendinde malül ve sakatların kullanımına mahsus
eşyanın gümrük vergilerinden muaf olduğu hüküm altına alınmıştır.
Yine aynı maddede; sözü edilen eşyayı tanımlamaya, bunların cins,
nevi ve miktarları ile muafiyet ve istisna uygulanacak tutarlarını
belirlemeye, maktu hadleri sıfıra kadar indirmeye veya iki katına
kadar çıkartmaya, sürelerle ilgili alt ve üst sınırları belirlemeye,
bu muafiyet ve istisnayı farklı eşyalar itibariyle birlikte veya
ayrı ayrı uygulatmaya Bakanlar Kurulunun yetkili olduğu ifade
edilmiştir.
13 Ocak 2000 tarih ve 2000/53 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı[2]
eki Gümrük Vergilerinden Muafiyet ve İstisna Tanınacak Haller
Hakkında Kararın 116 ıncı maddesi şu şekildedir:
“Madde 116- 1) Körler hariç olmak üzere malul ve sakatların eğitimi,
çalışması veya fiziksel ve ruhsal olarak sosyal gelişimlerine
yönelik olarak özel surette imal edilmiş olup, malul ve sakatların
kendi kullanımları için getirdikleri veya onlara yardım sağlanması
amacına yönelik olarak kamu yararına faaliyette bulunan dernekler
ile Sağlık Bakanlığınca yetki verilmiş kurum veya kuruluşlarca ithal
edilen eşya,
2) Münhasıran malul ve sakatlar tarafından kullanılmak üzere özel surette
imal edilmiş hareket ettirici tertibatı bulunan ve bunlar tarafından
ithal edilen motorlu veya motorsuz koltuklar, bisiklet, motosiklet
ve motor silindir hacmi 1600 (dahil) cc’ye kadar olan binek
otomobilleri (arazi taşıtları hariç) ile el ve ayak fonksiyonlarını
tamamen yitirmiş olmaları nedeniyle bizzat sakat kişi tarafından
kullanılamayan, sakat kişinin araca binip inmesiyle taşınmasını
kolaylaştırıcı tertibatı bulunan ve sakat kişinin üçüncü dereceye
kadar kan ve sıhri hısımlarından bir sürücü veya sakat kişi
tarafından iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü
tarafından kullanılan motor silindir hacmi 2500 (dahil) cc’ye kadar
olan taşıtlar (arazi taşıtları hariç)
gümrük vergilerinden muaftır.”
Anılan kararın 117 inci maddesinde ise; özel olarak 116 ncı maddede bahsi
geçen eşyaya mahsus olan ve eşya ile birlikte getirilen parça, yedek
parça ve aksesuarlar veya bu eşyanın bakım, kontrol, ayarlama ya da
tamiri için gerekli olan aletlerin de bu muafiyet kapsamında olduğu
ifade edilmiştir.Söz konusu parça, yedek parça ve aksesuarlar ile
sair aletlerin, eşyanın ithalinden sonra yurda getirilmesi halinde
de muafiyetin uygulanabilmesi için bunların muafiyetten yararlanarak
ithal edilen eşya ile ilgili olduklarının gümrük idaresine
kanıtlanması gerekmektedir.
1- Özel Tertibatlı Aracın İthali
Türkiye Gümrük Bölgesi dışında çalışan engelli kişi, ikametini Türkiye
Gümrük Bölgesine kesin olarak nakletmesi halinde özel tertibatlı
aracı ithalat vergilerinden muaf olarak ithal edebilecektir. Türkiye
Gümrük Bölgesinde yerleşik engelli ise; Yurt dışına resmi kanalla
döviz transferi veya Türkiye Gümrük Bölgesi dışındaki gerçek ve
tüzel kişiler tarafından kendisine bağış yoluyla gönderilen özel
tertibatlı aracı vergiden muaf olarak ithal etme hakkına sahiptir.
2- İthal Edilen Özel Tertibatlı Araçlarda Aranılan Şartlar
Gümrük vergisi ödenmeden yurt dışından ithal edilecek özel tertibatlı
engelli araçlarında aşağıdaki şartlar aranacaktır:[3]
- Malül ve engelli tarafından ithal edilmek istenen araç binek otomobili
ise, binek otonun münhasıran malül ve engelli tarafından kullanılmak
üzere özel surette imal edilmiş hareket ettirici tertibatı bulunmalı
ve silindir hacmi 1600 (dahil) cc'ye kadar (arazi taşıtları
hariç) olmalıdır.
- Minibüs ise; minibüsün el ve ayak fonksiyonunu tamamen yitirmiş sakat
kişinin araca inip binmesiyle, taşınmasını kolaylaştırıcı tertibatı
bulunmalı ve sakat kişinin üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri
hısımlarından bir sürücü veya sakat kişi tarafından iş akdine bağlı
olarak istihdam edilen bir sürücü tarafından kullanılan silindir
hacmi 2500 (dahil) cc’ye kadar (arazi taşıtları hariç)
olmalıdır.
Özel surette yapılmış hareket ettirici tertibatı bulunmayan ve sadece
otomatik vitesli olan binek oto ile sakat kişinin araca binip
inmesiyle taşınmasını kolaylaştırıcı tertibatı bulunmayan minibüsün
muafiyetten yararlandırılmak suretiyle ithali mümkün değildir. Binek
oto ve minibüsün standart olmayan aksesuarları bulunması halinde bu
aksesuarların ithaline gümrük vergilerinin tahsili kaydıyla izin
verilir.
Özel olarak malül ve sakatların kullanımına mahsus olan ve eşya ile
birlikte getirilen parça yedek parça ve standart aksesuarlara veya
bu eşyanın bakım, kontrol ayarlama, ya da tamiri için gerekli olan
aletler de muafiyet kapsamındadır. Söz konusu parça, yedek parça ve
aksesuarlar ile sair aletlerin eşyanın ithalinden sonra getirilmesi
halinde muafiyetin uygulanması için bunların gümrük vergisi
ödenmeden ithal edilen eşya ile ilgili olduklarının
belgelendirilmesi gerekmektedir.
Malül ve engelli tarafından ithal edilmek istenen araç motosiklet ise, bu
motosikletin engelli tarafından kullanılmak üzere özel surette imal
edilmiş olması halinde gümrük vergisi ödenmeyecektir.
3- Müracaat Şekli
Özel tertibatlı araç için Türkiye’ye getirilmeden önce, malül ve engelli
kişiler veya bunlar hesabına bu kişinin vekil tayin ettiği ve
Türkiye Gümrük Bölgesinde yerleşik kişiler tarafından, Ankara
Naklihane ve Bedelsiz İthalat Gümrük Müdürlüğüne;
- Fizik ve Rehabilitasyon merkezince onaylı, 18/3/1998 tarih ve 23290
sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan “Sağlık Bakanlığı tarafından
Özürlülere Verilecek Sağlık Raporları Hakkında Yönetmelik” eki
listede yer alan sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık
kuruluşlarından alınmış heyet raporunun, (bu raporda; ilgilinin
sakatlığı ile bunun derecesinin ve haline göre kullanabileceği taşıt
özelliğinin belirtilmesi gerekir. Şayet ilgili, yurt dışında iken
resmi bir hastaneden aldığı ve dış temsilciliklerimize onaylattığı
bir rapor ibraz ederse bu raporun 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanununun 41 inci maddesine uygunluğunun da ayrıca belgelenmesi
gerekir.),
- Trafik Dairesince düzenlenen ve ilgili şahsın sakatlık durumu
itibariyle, taşıt kullanabileceğini gösteren H sınıfı sürücü
belgesinin, biri asıl olmak üzere iki nüshası ise birlikte müracaat
edilmesi gerekmektedir.
Özel tertibatlı otomobil ithalatı talebi Ankara Gümrükleri Başmüdürü veya
yetki vereceği Başmüdür Yardımcısı başkanlığında, Ankara Naklihane
ve Bedelsiz İthalat Gümrük Müdürü, İçişleri Bakanlığı, Sağlık
Bakanlığı ile Türkiye Sakatlar Konfederasyonu temsilcilerinden
oluşan bir heyet tarafından karara bağlanacaktır. Heyet
çalışmalarını Ankara Naklihane ve Bedelsiz İthalat Gümrük
Müdürlüğünde yürütmekte olup heyetin toplanacağı gün ilgili sakat ve
malül kişilerin de anılan gümrükte hazır bulunmaları şartı vardır.
Minibüslerin karara bağlama işlemleri Gümrük Müsteşarlığının olumlu ön
izninin alınması sonrasında gerçekleştirilecektir.Ayrıca, binek
otomobili veya minibüsün ithaline ilişkin kararların (müspet)
Komisyon tarafından oybirliği ile verilmesi gerekmektedir.
4- İthalat İşlemi
Komisyon kararının olumlu olması halinde, otomobil ile minibüs için
Ankara Naklihane ve Bedelsiz İthalat Gümrük Müdürlüğü’nce “İthal
İzin Belgesi” düzenlenir. İzin belgesinin geçerlilik süresi 6 (altı)
aydır. Taşıt, izin belgesinin geçerlilik süresi içerisinde Ankara
Naklihane ve Bedelsiz İthalat Gümrük Müdürlüğü’ne teslim edilir.
Gümrük Müdürü veya yetkili kılacağı Gümrük Müdür Yardımcısı başkanlığında
iki muayene memurundan oluşturulan heyet tarafından aracın söz
konusu heyet kararına uygunluğunun tespit işlemleri yapılarak uygun
bulunması halinde ithaline izin verilir. Adı geçen gümrük
idaresince, ithal işlemi tamamlanan binek otomobil ve minibüs için
düzenlenecek trafik şahadetnamesine şerh konularak ilgili trafik
tescil dairesine gönderilir.
5- Araçların Devir ve Satışı
Gümrük Vergisinden Muafiyet ve İstisna Tanınacak Haller Hakkında Karar
gereğince, gümrük vergisinden muaf olarak ithal edilen eşya,
gümrüğün izni olmadan ve gümrük vergileri alınmadan malul ve engelli
olmayanlara ödünç verilemez, kiralanamaz, devredilemez veya
satılamaz. Söz konusu eşya ve malzemeler muafiyetin veriliş amacına
uygun kullanılmak ve ilgili gümrük müdürlüğünden izin alınmak
kaydıyla muafiyet hakkı tanınmış başka bir kurum veya kuruluşa ödünç
verilir, kiralanır, devredilir veya satılırsa gümrük vergileri
aranmaz.
Malul veya engelli kişiler; mülkiyetlerinde gümrük vergisi ödemeden ithal
edilmiş özel tertibatlı otomobil, minibüs ve motosiklet kayıtlı
olduğu sürece ve bunların fiili ithal tarihinden itibaren 5 (beş)
yıl geçmedikçe, bu taşıtları satamaz ve yeniden aynı şekilde muaf
olarak otomobil, minibüs ve motosiklet ithal edemezler.
Özel olarak dizayn edilmiş aracı devralacak kişinin sakatlığının farklı
olması halinde, devredilecek taşıtın Ankara Naklihane ve Bedelsiz
İthalat Gümrük Müdürlüğü'ne teslim edilmesi ve devri alacak kişinin
sakatlığına uygun olarak aracın anılan Gümrük İdaresinin gözetimi
altında dizayn edilmesi gerekmektedir.
B-ÖZEL TÜKETİM VERGİSİ
4760 Sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununda
5228 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikle, engellilere motorlu
taşıt araçlarının yurt içinden satın alınması veya ithal edilmesi
sırasında sağlanan Özel Tüketim Vergisi(ÖTV) istisnasının kapsamı
31.07.2004 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere genişletilmiştir.
Anılan kanunun “Diğer İstisnalar” başlıklı 7 inci maddesinin 2 inci
bendi uyarınca;
“Madde 7 - Bu Kanuna ekli;
2. (Değişik: 16/7/2004 - 5228/21 md.) (II) sayılı listede yer alan kayıt
ve tescile tâbi mallardan;
a) 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm³`ü aşanlar hariç), 87.04 (motor
silindir hacmi 2.800 cm³`ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P.
numaralarında yer alanların, sakatlık derecesi % 90 veya daha fazla
olan malûl ve engelliler tarafından,
b) 87.03 (motor silindir hacmi 1.600 cm³`ü aşanlar hariç), 87.04 (motor
silindir hacmi 2.800 cm³`ü aşanlar hariç) ve 87.11 G.T.İ.P.
numaralarında yer alanların, bizzat kullanma amacıyla sakatlığına
uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malûl ve engelliler
tarafından,
Beş yılda bir defaya mahsus olmak üzere ilk iktisabı,.................”
Özel tüketim vergisinden istisnadır.
Yapılan düzenleme ile daha önceki uygulamaya ek olarak sakatlık derecesi
% 90 ve daha fazla olanlar engellilerin bazı taşıt araçlarını
özel tertibat veya mekanik ilave yaptırılması şartı olmaksızın
Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) ödemeden satın alabilmelerine imkân
sağlanmıştır. Engelli adına kayıtlı olan araç bu kişinin üçüncü
dereceye kadar kan ve sihri hısımlarından birisi veya noterce
düzenlenmiş iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü
tarafından kullanılacaktır.Engelli ve malüllere ÖTV istisnası ile
ilgili ayrıntılı açıklamalar 1 Seri Numaralı ÖTV Genel Tebliğinde[4]
yapılmıştır.
1- ÖTV’den İstisna Taşıt Araçları
Malül ve engellilerin özel tertibat yapılma şartı olsun veya olmasın ÖTV
ödemeden iktisap edebilecekleri taşıt araçlarını şu şekilde
sıralayabiliriz:
- Motor silindir hacmi 1600 cm3 ü aşmayan binek otomobilleri ve esas
itibariyle insan taşımak üzere imal edilmiş diğer motorlu
taşıtlar(steyşın vagon,arazi taşıtı ve jeepler dahil),
- Motor silidir hacmi 2800 cm3’ü aşmayan eşya taşımaya mahsus taşıtlar,
- Motosikletler, mopedler ve bir yardımcı motoru bulunan tekerlekli
taşıtlar,
Buna göre, Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli (II) sayılı listede bulunan
taşıt araçlarından motor silindir hacmi 1.600 cm³’ü aşmayan binek
otomobilleri, motor silindir hacmi 2.800 cm³’ü aşmayan kamyonet,
pikap vb. eşya taşımaya mahsus taşıt araçları ile motosikletlerin
sakatlık derecesi % 90 veya daha fazla olan malul ve engelliler
veya bizzat kullanmak amacıyla sakatlığına uygun hareket ettirici
özel tertibat yaptıran malul ve engelliler tarafından, beş yılda
bir defaya mahsus olmak üzere yetkili satıcı veya galeriden
satın alınmasında ÖTV tahsil edilmeyecektir.
ÖTV istisnası uygulanan araçlar için istisnadan yararlanan kişi (veya
kişiler) adına düzenlenecek faturalarda ÖTV gösterilmeyecektir.Bu
tür araçların kayıt ve tescilini yapanların, araç sahibinin faturada
ve “ÖTV Ödeme Belgesi” nde alıcı olarak gösterilen kişi (veya
kişiler) olduğunu tespit etmeleri gerekmektedir.
2- Sakatlık Derecesi %90 veya Daha Yüksek Olanlarda İstisna
Özel Tüketim Vergisi Kanununda 5228 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik
sonucu,malül ve engellilere sağlanan ÖTV istisnasının kapsamı
genişletilmiş ve engel derecesi % 90 nı aşanların herhangi bir
mekanik ilave veya tadilat yapılması şartı olmaksızın yurt içinden
veya yurt dışından iktisap ettikleri taşıt araçlarından ÖTV tahsil
edilmemesi sağlanmıştır.Engel sebebinin önemi bulunmamaktadır.
Görme, işitme, konuşma veya ortopedik olabileceği gibi zihinsel
engellilerde yasadan yararlanabilmektedir.
Sakatlık derecesinin % 90 ve üzerinde olduğu, “Özürlülere Verilecek
Sağlık Raporları Hakkında Yönetmelik” uyarınca Sağlık
Bakanlığının belirlediği sağlık kuruluşlarından(tam teşekküllü
Devlet Hastanesi) alınacak rapor ile belgelendirilmesi şartıyla,
yukarda vasfı ve motor silindir hacmi belirtilmiş olan araçlardan
birisinin engelliler tarafından ÖTV ödenmeden satın alınması veya
ithal edilmesi imkân dahilindedir.
Bu şekilde yurt içinden taşıt aracı iktisap edecek veya ithal edecek
olanların motorlu taşıt kullanma ve ehliyet alma imkânları olmadığı
için bunlar adına alınan taşıtlar başkaları tarafından
kullanılacaktır. Bu kişilerde, Gümrük Vergilerinden Muafiyet
ve İstisna Tanınacak Haller Hakkında Karar ve Karayolları Trafik
Yönetmeliği’nde tanımlandığı üzere, araç sahibinin üçüncü
dereceye kadar kan ve sihri hısımlarından birisi veya noterce
düzenlenmiş iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü
olacaktır.
Yetkili sağlık kuruluşlarından alınacak sağlık kurulu raporunun,
araçların ilk iktisabının yapılacağı motorlu araç ticareti yapan
yetkili bayi veya galeri tarafından vergi dairesine verilecek Özel
Tüketim Beyannamesine eklenmesi suretiyle, beyannamede ÖTV
hesaplanmayacaktır. Vergi dairesince kabul edilen beyanname ve
ekleri incelenerek tahakkuk fişi ve istisna uygulandığını gösteren “ÖTV
Ödeme Belgesi” düzenlenecek ve mükellefe verilecektir.
3- Bizzat Kullanmak Amacıyla İlk İktisabı Yapılan Araçlarda İstisna
Yukarıda belirtilen şartları taşıyan araçların bizzat kullanmak amacıyla
sakatlığına uygun hareket ettirici özel tertibat yaptıran malul ve
engelliler tarafından ilk iktisabı ÖTV’den istisna edilmiştir. Bu
istisnadan yararlanan kişilerin istisna uygulanan ilk iktisaplarına
ilişkin olarak mükellefler tarafından verilecek ÖTV beyannamesine;
- Alıcının maluliyeti veya sakatlığı ile özel tertibat yaptırılan
araçları kullanabileceğine dair Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu
Raporları Hakkında Yönetmelik hükümleri uyarınca yetkili sağlık
kuruluşlarından alınan sağlık kurulu raporu,
- Aracın sakatlığa uygun olarak tadil edildiğine dair teknik belgenin
aslı veya noter onaylı örneği,
- Alıcının “H” sınıfı sürücü belgesinin fotokopisi,
eklenecek ve beyannamede ÖTV hesaplanmayacaktır.
Vergi dairesince kabul edilen beyanname ve ekleri incelenerek, araçta
yapılan özel tertibatın raporda yazılı sakatlığa uygun hareket
ettirici bir tadilat olduğu tespit edilecektir. Bu tespit üzerine
tahakkuk fişi ve istisna uygulandığını gösteren “ÖTV Ödeme
Belgesi” düzenlenecek ve mükellefe verilecektir.
Malul ve engellilerin yurt dışından ithal edeceği taşıt araçları için de
ilgili belgelerin gümrük idaresine ibrazı üzerine ÖTV istisnası
uygulanacaktır. İstisna kapsamında taşıt aracı ithal edenlerin
kimlik bilgileri (Adı, soyadı, ana ve baba adı, doğum yeri ve
tarihi), sakatlığa dair raporun verildiği hastane, tarihi, sayısı,
sakatlık türü ve derecesi ile ithal edilen taşıt aracının
özelliklerini (G.T.İ.P. numarası, cinsi, modeli, markası, tipi,
motor silindir hacmi) gösteren listeler gümrük idarelerince aylık
olarak hazırlanarak, takip eden ayın onbeşinci günü akşamına kadar
Gelirler Genel Müdürlüğüne bildirilecektir.
4- ÖTV İstisnasının Süresi
Yukarıda açıklanan usul ve esaslara göre istisnadan yaralanan malül ve
engelliler 5 yıl süre ile ikinci bir defa bu istisnadan
yararlanamayacaklardır. İstisnadan yararlanarak adlarına bir taşıt
aracı tescil edilenlerin tescil tarihinden itibaren 5 yıl süresince
ÖTV ödemeden taşıt aracı satın almaları veya ithal etmeleri mümkün
değildir.
ÖTV Kanununun 15. maddesinin 2 numaralı fıkrası uyarınca, motorlu
taşıtlardan kayıt ve tescile tabi olanların ilk iktisabında ÖTV
istisnasından yararlananların, bu taşıtı istisnadan yararlanmayan
bir kişi veya kuruma devretmesi halinde, bu devir dolayısıyla adına
kayıt ve tescil işlemi yapılandan, ilk iktisaptaki matrah üzerinden,
kayıt ve tescil tarihindeki orana göre, bu tarihte tarh ve tahakkuku
yapılacak olan ÖTV tahsil edilecektir.
Buna göre malul ve sakatlarca ilk iktisabında istisna uygulanan motorlu
taşıtların, istisnadan yararlanmayan kişi veya kurumlarca bunlardan
iktisabında, alıcılar tarafından (2A) numaralı ÖTV beyannamesi
düzenlenerek, bu işlemin yapıldığı yerde tek vergi dairesi varsa bu
vergi dairesine, birden fazla vergi dairesi varsa motorlu taşıtlar
vergisi ile görevli vergi dairesine verilecek ve vergi ödenecektir.
Beyannamede matrah olarak, aracın istisnadan yararlanılarak ilk
iktisap edildiği tarihteki matrah; oran olarak ise aracın malul veya
sakattan iktisabı tarihinde geçerli olan oran yazılarak vergi
hesaplanacaktır.
Ancak, ilk iktisabında istisna uygulanan söz konusu taşıt araçlarının
veraset yoluyla intikallerinde bu hüküm uygulanmayarak ÖTV nin
sonradan tahsili yoluna gidilmeyecektir.
ÖTV ödenmeden malül veya engelli tarafından yukarıda belirtilen esaslara
göre iktisap edilen veya ithal edilen aracın çalınması üzerine, beş
yıl içersinde alınan yeni aracın 4760 sayılı ÖTV Kanununun 7/2.
maddesi gereği istisna hükmünden yararlandırılması mümkün
bulunmamaktadır. Engelli veya malül tarafından, çalınan araç yerine
çalınan aracın tescil tarihinden itibaren 5 yıl geçmeden yeni alınan
motorlu taşıt için ÖTV ödenecektir. [5]
C- MOTORLU TAŞITLAR VERGİSİ
5035
sayılı Kanunun 22. maddesi ile Motorlu Taşıtlar Vergisi
Kanunu’nun istisnalara ilişkin 4. maddesinin (c) bendi
değiştirilerek “Sakatlık dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl
ve engellilerin adlarına kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve
engellilerin, bu durumlarına uygun hale getirilmiş özel tertibatlı
taşıtlar.” için Motorlu Taşıtlar Vergisi tahsil edilmemesi
ilkesi getirilmiştir.
Yapılan düzenleme ile malûl ifadesine engelliler ifadesi eklenmiş, malûl
ve engellilerin bu istisnadan yararlanma şartı olan “bizzat
kullanmak” zorunluluğu uygulamadan kaldırılarak; sakatlık
dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin adlarına
kayıtlı taşıtlar ile diğer malûl ve engellilerin adlarına kayıtlı
olan özel tertibatlı taşıtlar motorlu taşıtlar vergisinden istisna
edilmiştir.
Sakatlık dereceleri % 90 ve daha fazla olan malûl ve engellilerin bu
durumlarını tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınmış olan sağlık
kurulu raporu ile ilgili vergi dairelerine belgelendirmeleri
halinde, söz konusu malûl ve engellilerin kendi adlarına kayıt ve
tescil edilmiş olan taşıtları, motorlu taşıtlar vergisine tabi
tutulmayacaktır. Bu istisnadan yararlanmak için, malûl ve
engellilere ait taşıtın özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale
getirilmiş olması şartı aranmayacaktır.
Sakatlık dereceleri % 90 dan az olan malûl ve engellilerin bu
durumlarını; tam teşekküllü Devlet hastanesinden alınan sağlık
kurulu raporu ile belgelendirmeleri ve kendi adlarına kayıt ve
tescilli olan taşıtların engellilik haline uygun özel tertibatlı
veya özel tertibatlı hale getirilmiş taşıtlar olduğunu belirten “Motorlu
Araç Tescil Belgesi”nin ilgili tescil kuruluşlarınca onaylanmış
örneği ile “Araçlar İçin Teknik Belge” ve “Proje Raporu”nun
aslı veya noter onaylı örneğini ilgili vergi dairelerine ibraz
etmeleri halinde bu istisna hükmünden yararlanabileceklerdir.
İstisnadan yararlanacak olan malûl ve engelliler tarafından; “Malûl ve
Engelliler Adına Kayıt ve Tescilli Taşıtlarda Motorlu Taşıtlar
Vergisi İstisnası Bildirim Formu” istisnadan yararlanmak için
gerekli olan diğer belgeler ile birlikte ilgili vergi dairesine
verilecektir.
D- KATMA DEĞER VERGİSİ
3065 Sayılı Katma Değer Vergisi Kanununda, sakatlık dereceleri % 90 ve
daha fazla olan malûl ve engellilerin kendi adlarına kayıt ve tescil
edilmiş olan taşıtlar yanında sakatlık dereceleri % 90 dan az olan
malûl ve engellilerin adlarına kayıt ve tescilli olan ve engellilik
haline uygun özel tertibatlı veya özel tertibatlı hale getirilmiş
taşıtlar için, istisnai bir düzenleme bulunmamaktadır.
Malül veya engelliler tarafından iktisap edilen veya ithal edilen
taşıtlar genel KDV oranına tabidir (%18). ÖTV gibi bir tüketim
vergisinde yer alan bu anlayışın KDV’de yer almaması kolay izah
edilemez. Bu tür taşıtlar, en azından genel KDV oranı yerine
indirimli orana tabi mallar arasında yer alabilmelidir.[6]
III- MALÜL VE ENGELLİLERE AİT TAŞITLARIN TRAFİK İŞLEMLERİ
31 Aralık 2004 Tarihli Resmi Gazetede yayımlanan
Karayolları Trafik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair
Yönetmelik ile Karayolları Trafik Yönetmeliğinin 53 üncü ve
74 üncü maddelerinde değişiklik yapılarak; ithaline izin verilen
veya ülkemizde imal edilen malul, sakat ve engellilere ait özel
tertibatlı araçlar ile sakatlık derecesi % 90 ve üzerinde olan malul
ve engelliler adına Özel Tüketim Vergisinden muaf olarak tescil
edilmiş özel tertibatı olmayan araçlara, üzerinde sakatlara
mahsus işaret bulunan plakalardan verileceği hüküm altına
alınmıştır.
Bu tür araçların trafik kuruluşlarınca tescil işlemlerinin yapılması
sırasında;
- Bizzat kullanım amacıyla malul, sakat ve engelli tarafından ithal
edilen özel tertibatlı otomobiller ile motosikletlerin tescil
belgelerine, “Araç sahibi tarafından kullanılması zorunlu olup,
ilgili gümrük müdürlüğünün izni olmadan devri, satışı, hibesi,
intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya sair şekillerde akden
devri, tasarruf hakkının vekaletname ile devredilmesi, kiralanması,
ödünç verilmesi, özel tertibatının kaldırılması veya değiştirilmesi
yasaktır.” ,
- Malul, sakat ve engelli tarafından ithal edilen özel tertibatlı
minibüslerin tescil belgelerine, “Araç sahibinin üçüncü dereceye
kadar kan ve sihri hısımlarından bir sürücü veya noterce düzenlenmiş
iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü tarafından
kullanılması zorunlu olup, ilgili gümrük müdürlüğünün izni olmadan
devri, satışı, hibesi, intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya
sair şekillerde akden devri, tasarruf hakkının vekaletname ile
devredilmesi, kiralanması ödünç verilmesi, özel tertibatının
kaldırılması veya değiştirilmesi yasaktır.” ,
- Malul, sakat ve engelli tarafından bizzat kullanılmak amacıyla
ülkemizden satın alınarak ilk iktisap edilen özel tertibatlı
araçların tescil belgelerine, “Araç sahibi tarafından
kullanılması zorunlu olup, Özel Tüketim Vergisi ödenmeden devri,
satışı, hibesi, intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya sair
şekillerde akden devri, tasarruf hakkının vekaletname ile
devredilmesi, kiralanması, ödünç verilmesi, özel tertibatının
kaldırılması veya değiştirilmesi yasaktır.” , ikinci el araç
olarak satın alınmış ise, “Araç sahibinden başkasının kullanması
yasaktır.”
şeklinde şerh konulacaktır.
Özel tertibatı olmayıp, sakatlık derecesi % 90 ve üzeri olan malul ve
engelliler tarafından ÖTV’den muaf olarak bizzat ithal edilen ya da
ülkemizden satın alınan araçların tescil belgelerine, “Araç
sahibi malul ve engelli kişinin kanuni mümessili ile üçüncü dereceye
kadar kan ve sihri hısımlarından bir sürücü veya noterce düzenlenmiş
iş akdine bağlı olarak istihdam edilen bir sürücü tarafından
kullanılması zorunlu olup, Özel Tüketim Vergisi ödenmeden devri,
satışı, hibesi, intifasının mülkiyeti muhafaza kaydıyla veya sair
şekillerde akden devri, tasarruf hakkının vekaletname ile
devredilmesi, kiralanması, ödünç verilmesi yasaktır.”şeklinde
şerh konulacak olup, ayrıca ithal araçların gümrük
şahadetnamelerinde, yukarıda belirtilen şerh dışında varsa diğer
şerhler de, tescil belgesine işlenecektir.
Malul ve sakatlar tarafından ithal edilerek getirilen araçların, aynı
durumdaki başka bir malul veya sakata devri veya bunların ölümü
sonucunda varislerine intikali halinde, bu araçlar gümrük
vergisinden muaf olup, devir ve tescil işlemi ilgili gümrük
müdürlüğünün iznine bağlıdır. Araç ülkemizden satın alınmış ise
ilgili vergi dairesinin izninin alınması gereklidir.
Malul ve sakatlara ait özel tertibatlı araçların her ne sebeple olursa
olsun,anılan Yönetmelikle belirlenmiş olan kişiler dışında başkaları
tarafından kullanıldığının tespiti halinde aracın trafikten alı
konulması yanında bu hususta düzenlenecek tutanak da işlem yapılmak
üzere ilgili gümrük ve maliye birimlerine intikal ettirilecektir.
Diğer taraftan, zihinsel özürlüler ile reşit olmayan küçüklerin sahibi
bulundukları aracın, tescil kuruluşlarında adlarına tescillerinin
yapılabilmesi için, ileride doğabilecek hukuki ve cezai
sorumlulukları kabul ettiklerine dair, kanuni mümessillerince
noterde tanzim ve tasdik edilmiş taahhütnameyi tescil anında tescil
birimine vermeleri zorunludur.
IV- SONUÇ
ÖTV Kanununda, Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanununda ve Gümrük Vergilerinden
Muafiyet ve İstisna Tanınacak Haller Hakkında Karar’da yapılan
değişikliklerle hiçbir şekilde taşıt kullanması imkanı bulunmayıp
akraba veya istihdam ettiği kişilerin kullandığı taşıtlarla
ulaşımını sağlayabilecek olan engellilere de vergisel bazı
avantajların sağlanması engelli ve malüller için önemli bir gelişme
olmuştur. Yapılan düzenlemeler, engelleri dolaysıyla bazı sıkıntılar
yaşayan kişilerin ekonomik açıdan desteklenmesi yanında bu kişilerin
çalışma ve sosyal hayata katılımlarını destekleyici bir etki
yaratacaktır.
Diğer taraftan, Anayasamızın 61 inci maddesinde ifade edildiği üzere,
Devletin sakatların korunmalarını ve toplum hayatına intibaklarını
sağlayıcı tedbirleri alması yolunda atacağı adımlardan birisinin de
Katma Değer Vergisi Kanununda da benzer bir düzenleme yapılarak bu
teslimlerin KDV’den istisna olması veya en azından, engelli veya
malüller tarafından iktisap edilen veya ithal edilen taşıt
araçlarına indirimli oranda KDV uygulanması olacağını düşünüyoruz.
NOT: YAKLAŞIM DERGİSİ SUBAT VE MART 2005 SAYILARINDA YAYIMLANAN
YAZI
__________
[1] 4.11.1999 tarih ve 23866 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
[2] 5 Şubat 2000 tarih ve 23955 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.
[3]
www.gumruk.gov.tr/toctum1.htm
[4] 30.07.2002 tarih ve 24831 sayılı
Resmi Gazetede yayımlanmıştır.
[5] İstanbul Defterdarlığının
31.12.2003 ve 7329 sayılı özelgesi
[6] TUNCER,Erol. “Malül ve Engellilerin
Taşıt İktisabında ÖTV İstisnası Uygulaması ve Bazı Sorunlar”, Vergi
Sorunları Dergisi,Ekim 2004.Sayı:193.Sh 8
__________
Kaynak:
 |
|
|
|
|
