• Sakatlık Çalışmaları için sözcük dizini

    Burada yer alan sözcük önerileri Kasım 2011 tarihinde Koç Üniversitesi Yayınları’ndan çıkan Sakatlık Çalışmaları isimli kitabın Terimce sayfasından alıntılanmıştır.

    Burada paylaşmaktaki amacımız hem emeği geçen herkese ve kitabın bu bölümünü yayınlamamıza izin veren yayınevi yetkililerine bir kez daha teşekkür etmek, hem de Sakatlık Çalışmaları alanında ortak bir dilin ortaya çıkartılmasına katkı sunmaktır.

    Eğer kavramlara ve terimlere dair önerileriniz varsa, lütfen bunları bu sayfa aracılılığıyla bizlerle paylaşın.


    Sakatlık Çalışmaları (Sosyal Bilimlerden Bakmak)
    Derleyenler:

    • Yrd.Doç.Dr. Dikmen Bezmez (Koç Üniversitesi Sosyoloji Bölümü),
    • Yrd.Doç.Dr. Sibel Yardımcı (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü),
    • Yrd.Doç.Dr. Yıldırım Şentürk(Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Sosyoloji Bölümü)
    Çevirmen: Ferit Burak Aydar
    Editör: Çiçek Öztek


    TERİMCE:
    • ability: sağlamlık
    • able bodied people: sağlam bedenli insanlar
    • ablebodiedness: sağlam bedenlilik
    • ableism: sağlamcılık
    • ableist: sağlamcı
    • accessible design: erişilebilir tasarım
    • affirmative action: olumlayıcı eylem
    • assisted suicide: yardımlı intihar
    • asylum: akıl hastanesi/ bakımhane
    • coming out: açılma
    • community care: toplum temelli bakım
    • custodial care: gözetim altında bakım
    • deformity: deformasyon
    • disability activism: sakatlık eylemciliği
    • disability community: sakatlar topluluğu
    • disability identity/disabled identity: sakatlık kimliği/sakat kimliği
    • disability movement: sakat hareketi
    • disability rights: sakat hakları
    • disability studies: sakatlık çalışmaları
    • disability: sakatlık
    • disabled: sakat
    • disabled activist: sakat eylemci
    • disabled person/person with a disability: sakat kişi/sakatlığı olan kişi
    • disablement: sakatlanma
    • disablism: sakatlayıcılık
    • disablist: sakatlayıcı
    • distorted space: çarpık mekân
    • embodied subject: bedenleşmiş özne (vücut bulmuş özne)
    • embodiment: bedenselleşme, vücut bulma
    • eugenics: öjeni
    • feeble mindedness: geri zekâlılık
    • fictive ability: kurmaca sağlamlık
    • handicapped: özürlü
    • house of correction: ıslahevi
    • human embodiment: insanın bedenleşmesi
    • human variation model: insan çeşitliliği modeli
    • impaired body: yeti yitimi olan beden
    • impaired: yeti yitimi olan
    • impairment: yeti yitimi
    • inaccessibility: erişilmezlik
    • inclusive design: kapsayıcı tasarım
    • independent living: bağımsız yaşam
    • institutionalization: kurum(lar)a kapatma
    • intellectual deficiency: zihinsel gerilik
    • intellectual disability: zihinsel yeti kaybı
    • intercorporeality: bedenlerarasılık
    • lived body: yaşanmış beden
    • madhouse: tımarhane
    • majority world: çoğunluk dünya
    • managed care: bakım yönetimi
    • medicalization (theory): tıbbileştirme (kuramı)
    • mental illness: akıl hastalığı
    • mental impairment: zihinsel yeti yitimi
    • normalcy: normallik
    • normality: normalite
    • performativity: edimsellik
    • physical disability: fiziksel sakatlık
    • physical impairment: fiziksel yeti yitimi
    • politics of disablement: sakatlık siyaseti
    • residential institutions: yatılı kurumlar
    • restricted activity: kısıtlanmış faaliyet
    • segregated special education: ayrıştırılmış özel eğitim
    • self-advocacy: özsavunuculuk
    • sensory disability: duyumsal sakatlık
    • Social Model of Disability: Sakatlık Sosyal Modeli (kısaca sosyal model)
    • special schools: özel eğitim okulları
    • subjectification: özneleş(tir)me
    • technologies of the self: kendilik teknolojileri
    • workhouse: çalışmaevi
    Kitabın Giriş metninden:

    “Bu giriş yazısını bitirmeden, eldeki derlemeyi hazırlarken karşılaştığımız zorluklara değinmek bizce kaçınılmaz ve kıymetli. Karşılaştığımız en büyük zorluk, şu ana kadar Türkçede karşılığı olmayan veya farklı şekillerde karşılanmış olan bir dizi terimin Türkçeye çevrilmesi oldu. İngilizce metinlerde geçen disabled, handicapped, impaired ve benzeri birçok terim, Anglosakson dünyadaki sakat hareketlerinin ve bu mücadelelerin akademik tartışmalardaki yansımalarının etkisiyle anlam buluyor/değiştiriyor. Dolayısıyla bu terimler Türkçeye nasıl çevrilirlerse çevrilsinler, tam olarak karşılanmaları mümkün olmuyor; çünkü Türkiye bağlamında sakatlık meselesinin tarihsel dönüşümü Anglosakson dünyadaki gelişmelerle örtüşmüyor. Örneğin sakatlığa bakışta sosyal modelin ortaya çıkmasıyla birlikte, sakatlığı bedende/bireyde konumlandıran handicap kelimesi yerine, sakatlığın bedensel boyutuna işaret eden impairment ve sakatlık deneyiminin şekillenmesindeki toplumsal engellere vurgu yapan disability kelimeleri geçiyor. Bu dönüşümü belki, Kadın Çalışmalarındaki cinsiyet [sex]/ toplumsal cinsiyet [gender] ayrımına benzetebiliriz. Biz bu derlemede disability terimini “sakatlık,” impairment kelimesini ise “yeti yitimi” olarak çevirmeyi seçtik.

    Özetle, Türkçede var olan “engelli”, “sakat”, “özürlü” gibi kavramlar, buradaki toplumsal dinamikler ışığında şekilleniyor ve İngilizcedeki terminolojinin gelişimiyle örtüşmüyor; bu da çeviride sorunlara neden oluyor (Shakespeare ve Watson’ın derlememizde yer alan yazısında da İngilizcedeki terimlerin diğer dillere çevrilmesi konusundaki zorluklara değiniliyor). İşte bu nedenle, derlemenin ilk sayfalarında bazı terimlerin Türkçe karşılıklarının listelendiği bir sayfa bulacaksınız. Bu liste ile okuyucunun işini kolaylaştırmak istedik. Çeviri listesindeki her tercihin mantığını bu giriş kısmında açıklamak ne yazık ki mümkün değil.

    Bununla birlikte, derlemenin genelinde neden “sakatlık” terimini kullanmayı seçtiğimizi açıklamakta yarar var. “Sakat”, “sakatlık” terimleri bugün, gündelik dildeki kullanımları itibariyle, bir çeşit değersizleştirme içeriyor hissini yaratmakta. Ancak “sakat” teriminin içerdiği düşünülen bu anlam, küçük de olsa görece politize bir grup tarafından tersyüz edilmiş ve terim, kendileri de sakat olan bu kişiler tarafından yeniden benimsenmiş görünüyor. Burada sözünü ettiğimiz süreçte, “sakat” kelimesinin olumsuz bir duruma işaret ettiği varsayımı eleştiriliyor ve “sakatlık” bir durumun adı olarak yeniden benimseniyor. Bizlerin çeviri tercihlerini de bu yaklaşım şekillendirdi.

    Çeviri, bu derlemeyi oluşturma sürecinde karşılaştığımız çeşitli zorluklardan yalnızca biri. Bu bağlamda, birçok arkadaşımızın ve meslektaşımızın destekleri olmadan bu çalışmayı tamamlayamayacağımızı hatırlatmak ve kendilerine teşekkür etmek isteriz. Öncelikle Koç Üniversitesi Yayınlarına bu kitabı basmayı kabul ettikleri, Ferit Burak Aydar’a derlememizin çevirmenliğini üstlendiği, Çiçek Öztek’e ise çeviri sonrası çalışmaların hepsiyle yakından ilgilendiği için teşekkür borçluyuz. Dikkatimizden kaçmış olan hatalar varsa, bunlar elbette bizim sorumluluğumuzdadır. Yine çevrilecek metinlerin seçimi ve terimlerin Türkçe karşılıkları konusunda fikirlerine başvurduğumuz Gökhan İrfanoğlu ve Çağrı Doğan’a da minnettarız. Umuyoruz ki bu derleme, yalnızca sakatlık çalışmaları alanında değil, aynı zamanda sosyal bilimlerin farklı dallarında, özellikle queer, kadın, ırk ve etnisite çalışmaları alanlarında da okuyan ve üreten kişilere bir katkı sağlar.”