UYARICILAR
(AMFETAMİN VE AMFETAMİN BENZERİ MADDELER)

Tarihçe
Formları
Sokak isimleri
Amfetamin benzeri maddeler
Etki Mekanizması
Kullanım Yolu ve süresi
Yaygınlığı
Uyarıcı kullanımının ruhsal belirtileri
Uyarıcı kullanımının fiziksel belirtileri
Amfetamin intoksikasyonu ve kötüye kullanımı
Etki şekli ve süresi
Amfetaminin neden olduğu psikotik bozukluk

Tarihçe

* 1937’de amfetamin narkolepsi, postensefalitik parkinsonizm ve depresyon ve letarji tedavisi amacıyla piyasaya çıktı.
* Bugün Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), narkolepsi ve depresyon için kullanılmakta. Şişmanlıkta kullanımı tartışmalıdır.

Formları

- Dextroamfetamin (Dexedrin)
- Metamfetamin (Desoxyn)
- Metilfenidat (Ritalin)
Sokak isimleri: speed, kristal, ice
Amfetamin benzeri maddeler
- Efedrin (nasal dekonjestan), metkatinon (argoda krenk denilir)
- Propranolamin (nasal dekonjestan ve iştah kesici) Yan etkisi: yüksek tansiyon
- Designer amfetaminler (Halusinojen grubu)
- MDMA: 3,4-metilendioksiamfetamin (ekstazi, Adem, XTC)
- MDEA: N-etil-3,4- metilendioksiamfetamin (Havva, Eve)
- MMDA: 5-metoksi-3,4-metilendioksiamfetamin
- DOM: 2,5-dimetksi-4-metilamfetamin
- Kat

Etki Mekanizması

* Amfetaminler dopaminerjik sistem üstünde etkilidir (Dopamin salınımını sağlar)
* Designer maddeler hem dopaminerjik, hem seratonerjik etkili (seratonerjik etkinlik nedeniyle halusinojen etki de gösterirler).
Stimulanların bağımlılık yapıcı potansiyali, kokain kadar yüksek olmasa da mevcuttur.
Kullanım Yolu ve süresi
En çok kötüye kullanılan Metamfetamin (ice)’dir. Dumanı çekilebilir, sigara içinde içilebilir ve enjekte edilebilir. Etkisi saatlerce devam eder

Yaygınlığı

* ABD’de 1991-1994 arasında amfetamine bağlı ölümler 3 kat arttı.
* Her toplumsal sınıfta görülür.

Uyarıcı kullanımının ruhsal belirtileri

*Yükselme (coşku) hissi ile birlikte aşağıdakilerden en az biri olur
- Düşük dozlarla zihinsel ve fiziksel performansta artış
- Öfori (neşe) ve enerji artışı
- Hiperaktivite (hareketlilik)
- Afektif (duygusal) küntleşme, yorgunluk, üzüntü ya da sosyal geri çekilme
- İnsanlarla daha fazla birlikte olma, konuşkanlık
- Kişilerarası ilişkilerde duyarlılık
- Anksiyete, gerginlik ya da öfke (ajitasyon, irritabilite)
- Uyanıklık hali
- Grandiyosite (kendini büyük görme)
- Kalıplaşmış yineleyici davranışlar
- Yargılama bozukluğu
- Tehlikeli olabilecek cinsel davranış

Uyarıcı kullanımının fiziksel belirtileri (aşağıdakilerden en az 2 tanesi olur)

- Taşikardi (kalp hızında artış)
- Pupiller dilatasyon (göz bebeklerinde genişleme)
- Kan basıncında yükselme
- Terleme ya da titreme
- Bulantı ya da kusma
- Kilo kaybı
- Psikomotor ajitasyon (davranışlara yansıyan huzursuzluk hali)
- Kas zayıflığı, solunumun baskılanması, göğüs ağrısı ya da kalpte ritm bozukluğu (aritmi)
- Konfüzyon, epileptik (sara) nöbet, disknezi, distoni ya da koma.
- Algı bozukluğu (varsanı) eşlik edebilir.

Amfetamin intoksikasyonu ve kötüye kullanımı

* Amfetamin intoksikasyon ve kötüye kullanımının fiziksel belirtileri kokaininki ile aynıdır.
* Düşük dozdaki ilk olumlu etkilerinden sonra kişinin aile hayatındaki peformansı giderek kötüleşir ve amfetamini kötüye kullanan kişi aynı etkiyi elde etmek için dozu giderek arttırmak zorunda kalır.

Etki şekli ve süresi

* Amfetamin ağızdan alındığında 1 saatte etki eder, intoksikasyon belirtileri 24 saat sürer.
* Yoksunluk belirtileri 2-4 günde maksimum olur, 1 hafta sürer. En ciddi belirtisi depresyondur.
Amfetaminin neden olduğu psikotik bozukluk
* Şizofreniye çok benzer.
* En tipik yönü paranoya ile gitmesidir.
* Paranoid sizofreniden ayırımı:
- Görsel hallusinasyonlar belirgindir
- Duygulanım genellikle uygundur.
- Hiperaktivite, hiperseksüalite, konfüzyon eşlik eder.

Kaynak:

Doç. Dr. İlhan Yargıç
İstanbul Tıp Fakültesi
Psikiyatri Anabilim Dalı Öğretim Üyesi
Çapa, 34390 İstanbul, TR
Tel: 212 534 0050 Dahili 2495
www.alkolmadde.com