|
Özürlü Kişilerin Haklarına dair Bildiri
(Genel Kurulunun 9 Aralık 1975
tarihli ve 3447 (XXX) sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.)
Genel Kurul,
Üye Devletlerin, Birleşmiş Milletler Şart’ına göre, daha yüksek bir yaşam
standardı, tam istihdam ve ekonomik ve toplumsal kalkınma ve gelişme şartları
sağlamak için Birleşmiş Milletler Teşkilatı ile işbirliği içinde birlikte veya
tek başlarına faaliyette bulunma taahhüdünde bulunduklarını akılda tutarak,
Birleşmiş Milletler Şartı’nda ilan edilen insan haklarına ve temel özgürlüklere
ve barış, insanlık onuru ve insanın değeri ile sosyal adalet prensiplerine olan
inancını yeniden teyit ederek,
İnsan Hakları Evrensel Bildirisi’nin, İnsan Haklarına dair Uluslararası
Sözleşmeleri’nin, Çocuk Haklarına dair Bildiri’nin ve Zihinsel Geriliği bulunan
Kişilerin Haklarına dair Bildiri’nin prensipleri ile birlikte, Uluslararası
Çalışma Teşkilatı’nın, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür
Teşkilatı’nın, Dünya Sağlık Teşkilatı’nın, Birleşmiş Milletler Çocuk Vakfı’nın
ve ilgili diğer örgütlerin kurucu belgelerinde, sözleşmelerinde, tavsiye
kararlarında ve diğer kararlarında toplumsal gelişme için daha önce getirdikleri
standartları hatırlayarak,
Ekonomik ve Sosyal Konseyin özgürlülüğün önlenmesi ve özürlü kişilerin
rehabilitasyonu hakkında 6 Mayıs 1975 tarihli ve 1921 (LVIII) sayılı kararını
hatırlayarak,
Sosyal Kalkınma ve Gelişmeye dair Bildiri’nin, fiziksel ve zihinsel bakımından
dezavantajlı durumda bulunan kimselerin haklarının korunması ve iyiliklerinin ve
rehabilitasyonlarının güvence altına alınması gereğini ilan ettiğini
vurgulayarak,
Fiziksel ve zihinsel özürlülüğe karşı korunma ve özürlü kişilerin hemen her
faaliyet alanında yeteneklerini geliştirme ve normal yaşamla mümkün olduğu kadar
bütünleşmelerini sağlama gereğini akılda tutarak,
Gelişmelerinin ilk aşamalarında olan bazı ülkelerin, bu hedef için sadece
sınırlı bir çaba gösterebileceklerinin farkında olarak,
Bu Özürlü Kişilerin Haklarına dair Bildiri’yi ilan eder ve aşağıdaki hakların
korunması için ortak bir temel ve çerçeve olarak kullanılmasını sağlamak üzere
ulusal ve uluslararası alanda faaliyette bulunmaya çağırır:
1. “Özürlü kişi” terimi, fiziksel veya zihinsel yeteneklerinde
doğuştan veya sonradan meydana gelen yoksunlukların sonucu olarak, kısmen veya
tamamen, kendi başına normal bireysel ve/veya sosyal yaşam yaşayamayan kişileri
ifade eder.
2. Özürlü kişiler bu Bildiri’de belirtilen bütün haklara
sahiptir. Bu haklar, her ne olursa olsun hiç bir istisnaya ve ayrıma veya ırk,
renk, cinsiyet, dil, din, siyasal veya diğer bir fikir, ulusal veya sosyal
köken, sağlık durumu, doğum veya özürlü kişinin kendisi veya ailesi ile ilgili
her hangi bir durum nedeniyle hiç bir ayrımcılığa tabi tutulmaksızın, bütün
özürlü kişilere tanınır.
3. Özürlü kişiler, doğuştan sahip oldukları insanlık
onurlarına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir. Engellerinin veya özürlerinin
sebebi, niteliği ve ağırlığı ne olursa olsun bütün özürlü kişiler, aynı yaştaki
vatandaşlar ile aynı temel haklara sahiptir; bu hakların başında ve hepsinden
önce, mümkün olduğu kadar normal ve tam bir insan gibi nezih bir hayat yaşama
hakkı gelir.
4. Özürlü kişiler diğer insanlarla aynı kişisel ve siyasal
haklara sahiptir; Zihinsel Geriliği bulunan Kişilerin Haklarına dair Bildiri’nin
yedinci maddesi, zihinsel özürlü kişilerin haklarının kısıtlanması ve
kaldırılması ihtimalinde de uygulanır.
5. Özürlü kişiler, mümkün olduğu kadar kendilerini yeter hale
getirecek tedbirlerin alınmasını isteme hakkına sahiptir.
6. Özürlü kişiler protez ve ortopedik araçlar da dahil,
kabiliyetlerini ve maharetlerini en üst düzeye çıkaracak ve kendilerinin
toplumla bütünleşme ve kaynaşma sürecini hızlandıracak olan tıbbi ve sosyal
rehabilitasyon, eğitim, mesleki öğrenim ve rehabilitasyon, yardım, danışmalık,
barınma hizmetleri ile diğer hizmetler gibi tıbbi, psikolojik ve işlevsellik
muamelesi görme hakkına sahiptir.
7. Özürlü kişiler, ekonomik ve sosyal güvenlik ile
yaşamalarını nezih bir düzeyde sürdürme hakkına sahiptir. Özürlü kişiler,
kabiliyetleri ölçüsünde çalışma veya yararlı, üretici ve kazanç sağlayıcı bir
meslek icra etme ve sendikalara katılma hakkına sahiptir.
8. Özürlü kişiler ekonomik ve sosyal planlamanın her
aşamasında özel ihtiyaçlarının dikkate alınmasını isteme hakkına sahiptir.
9. Özürlü kişiler kendi aileleri veya bakıcı aileler ile
birlikte yaşamak ve her türlü sosyal, yaratıcı veya eğlendirici faaliyetlere
katılmak hakkına sahiptir. Hiç bir özürlü kişi, içinde bulunduğu durumun veya
şahsi durumundaki gelişmesinin gerektirdiği muameleler dışında, ikameti ile
ilgili olarak farklı bir muameleye tabi tutulamaz. Özürlü bir kişinin özel bir
kurumda kalması kaçınılmaz ise, buradaki yaşama şartları ve çevresi, kendisinin
yaşındaki normal bir kişinin yaşama şartlarına mümkün olduğu kadar yakın olur.
10. Özürlü kişiler bütün istismarlara, ayrımcı, kötüye
kullanıcı veya onur kırıcı nitelikteki bütün düzenlemelere ve muamelelere karşı
korunur.
11. Özürlü kişilerin şahsiyetlerinin ve mallarının korunması
için nitelikli hukuki yardıma duydukları ihtiyaç kaçınılmaz ise, kendilerine bu
tür bir hukuki yardım verilir. Özürlü kişiler hakkında bir dava açılmış olması
halinde uygulanacak olan usul, kendilerinin fiziksel ve zihinsel şartlarını tam
olarak dikkate alır.
12. Özürlü kişilerin haklarını ilgilendiren bütün konularda,
özürlü kişilerin örgütleri ile yararlı olacak biçimde istişare edilir.
13. Özürlü kişiler, onların aileleri ve yaşadıkları çevre, bu
Bildiri’de yer alan haklardan her türlü uygun vasıta ile bilgilendirilir.
|
