|
TEKERLEKLİ SANDALYE
KULLANAN KİŞİLER İÇİN ÇEVRESEL MİMARİ ENGELLERİN İNCELENMESİ
Doç.Dr. Tülin DÜĞER - Prof.Dr. Hülya KAYIHAN
Hacettepe Üniversitesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu
Engelliler.Biz: Mayıs 2001 tarihinde yayınlanan ‘Ufkun Ötesi
Bilim Dergisi’ Cilt 1, Sayı 1’den alınmıştır.
ÖZET Amaç: Araştırmamız tekerlekli sandalye kullanan özürlülerin
yaşadıkları çevrede ulaşılabildiği engelleyen faktörlerin belirlenmesi
amacıyla gerçekleştirilmiştir.
Yöntem ve Gereç: Ankara'nın 10 semtinde 23 cadde, 14 park ve
bahçe, 16 kültür ve sanat merkezi, 26 kamu binası, 18 banka, 12 PTT, 8
otel, 13 pastane ve restoran, 26 alışveriş merkezi olmak üzere 157 yapı
mimari engeller bakımından değerlendirmeye alınmıştır. Değerlendirmeler,
özürlüler ile ilgili uluslararası örgütlerin tüm dünya ülkeleri için
yayınladıkları standartlar kriter alınarak incelenmiştir.
Sonuçlar: Çalışmamızın sonucunda, bazı yapılarda olumlu gibi
görünen özelliklerin bir başka engel nedeniyle olumsuz bir faktör haline
dönüştüğü, merdivenler, yüksek kaldırımlar, dar kapılar, özürlüye adapte
edilmemiş tuvaletler, park yeri olmayışı, emniyetsiz zeminin en önemli
olumsuzluklar olduğu saptanmıştır.
Tartışma: Çalışmamızda özürlü kişilerin evlerinden dışarı çıkıp
sosyal yaşama entegrasyonları ile ilgili kurum, kuruluş ve disiplinlerin
ortak çözümler üretmesi ve hayata geçirmelerinin gerekliliği ortaya
çıkmıştır.
****
ABSTRACT Objective: Our research has been conducted in order to
determine the factors which prevent the accessibility in their living
environment of handicapped people who use wheelchair.
Material and Method: 157 buildings and 37 public open spaces
structures in 10 neighborhoods of Ankara of which 23 streets, 14 parks
and gardens, 16 cultural and art centers, 26 public buildings, 18 banks,
12 post offices, 8 hotels, 13 pastries and restaurants, 26 shopping
centers have been evaluated in terms of architectural barriers. The
evaluations have been assessed in the light of the standards related to
handicapped people that have been adopted by the international
organizations for all the countries in the world.
Results: As a result of our study, it has been determined that
some characteristics which seem positive in some structures transform to
a negative factors; and that the existence of stairs, high pavements,
narrow doors, toilets, which had not been adapted to handicapped people,
no place for parks and unsafe floor are the most important negative
nesses.
Discussion: In our study, the need that institutions, foundations
and disciplines reach to common solution concerning to get out of the
handicapped people of home and to be integrated with the social life and
realize them has been unfolded.
GİRİŞ
İnsanların kendine ve topluma yeterli, mutlu bir yaşam geçirebilmeleri,
başkalarının yardımına muhtaç olmadan kendi yeteneklerine güvenerek
yaşayabilmeleriyle mümkün olabilir (3).
Günlük yaşam aktiviteleri içinde sayılamayacak kadar çok hareket
kombinasyonu vardır. Bu aktivitelerin özürlüler için de bağımsız
gerçekleşmesinde Özürlünün toplumdan, devletten, bilim ve teknolojiden
pek çok beklentileri olacaktır. Özürlünün toplumdaki normal yaşantı
içinde yerini alabilmesi, önündeki engellerin kaldırılmasına bağlıdır.
Bu engellerin en önemlilerinden biri de mimari yapıda ortaya çıkmaktadır
özürlünün kentsel yaşamla ilişkileri; şehircilik, mimarlık, tasarım
çalışmalarında özürlünün konumu, sosyal binaların kullanımının özürlüye
açılması, konutlardaki genel ve özel değişiklikler, yapı elemanlarının
yarattığı olumsuz etkiler ve özürlü ile ölçü arasındaki ilişkiler
(antropometri) olmak üzere 4 grupta incelenebilir (7).
Yaşlılar, çocuklar, doğuştan veya sonradan özürlüler, sağlıklı
insanların rahatça hareket edebildiği bir ortamda hiç düşünmediğimiz ve
üzerinde durmadığımız bazı şehir içi düzenlemeler nedeni ile ulaşımda
güçlüklerle karşılaşmaktadırlar. Özürlü için bina girişindeki küçük bir
yükselti veya görkemli bir merdiven aynı anlama geleceğinden her ikisi
de aşılmaz bir engel teşkil eder. Sosyal uyum ve mesleki adaptasyonun
birbirinden ayrılamayacağı düşünüldüğünde, mesleki adaptasyon özürlünün
evinden işine, işinden evine hiçbir güçlükle karşılaşmadan gidebilmesi
oranında mümkündür. Ne yazık ki bu türden fiziki engeller, özürlüyü
evden çıkmamaya ve sosyal yaşantıdan uzak kalmaya mahkum eder (1,8,10).
Evlerinden çıkma, caddede ilerleme, sinema-tiyatro, kamu binaları, PTT,
park ve bahçelere gidebilmek için mimari engellerle karşılaşan ve bu
nedenle çalışamayan özürlülerin büyük bir bölümü sosyal izolasyon yaşar.
Tekerlekli sandalye kullanan kişi için en önemli sorun merdivenler ve
engellerdir. Asansörler ve lifterler merdiven engelini elimine eder.
Bununla beraber çoğu kamu binalarında yangın çıkışları özürlü için
tasarlanmadığından tehlikelidir. Bu nedenle toplumda bağımsız yaşayacak
özürlü yangın tehlikesi içinde eğitilmelidir (4,9,12).
Süpermarketler gibi ticari iş yerleri de özürlü için tasarlanmalıdır.
Marketlerde para ödeyebilmek için kasa alanındaki engeller, manavda
yerleştirilen sebze ve meyvelere uzanmada güçlük, dar alanlar,
alışverişi engelleyen alışveriş arabaları tekerlekli sandalyeli kişi
için engeldir (9).
Çalışmamız, Ankara ilinin farklı semtlerindeki yapıların, mimari
engeller açısında en zor durumda bulunan tekerlekli sandalye kullanan
özürlü grubu için uygunluğunu ortaya koymak amacı ile
gerçekleştirilmiştir.
YÖNTEM VE GEREÇ
Çevresel mimari engellerin için Ankara'nın 10 semtinde değerlendirme
yapılmıştır. Bahçelievler, Keçiören, Anıttepe, Beşevler, Maltepe,
Yenimahalle, Kızılay, Ulus, Kavaklıdere ve Küçükesat semtlerinin merkezi
yerleşim bölümlerinden 190 yapı seçilmiştir. Bunlar arasında inceleme
yapılmasına İzin verilmeyen bazı kamu binaları, alışveriş merkezleri
çıkartılarak; seçilen 23 cadde, 14 park ve bahçe, 16 kültür ve sanat
merkezi, 26 kamu binası, 18 banka, 12 PTT, 13 pastane ve restoran, 26
alışveriş merkezi olmak üzere 157 yapı, yol ve açık-yeşil alan
erişilebilirlik-konfor engelleri bakımından değerlendirmeye alınmıştır.
Tüm yapıların mimari engelleri tekerlekli sandalye kullanan özürlüler
ile ilgili uluslararası örgütlerin tüm dünya için kabul ettikleri
standartlar kriter alınarak İncelenmiştir (2,6,8,10,11).
Bu kriterlere göre:
1. Kaldırım
genişliği; İki tekerlekli sandalye için min. 180 cm. bir tekerlekli
sandalye için 120 cm olmalıdır.
2. Kaldırım ve rampa eğimi maksimum % 6 olmalıdır.
3. Tehlikeli yerlerde emniyet barları olmalıdır.
4. Yaya geçitleri: Yer seviyesinde olmalı, kaldırım yüksekliği
azaltılmalı.
5. Kaldırım taşı yüksekliği: Geçiş seviyesinde (3 cm) ve
kesintisiz olmalı
6- Yaya yolu: Baş ile aynı seviyede olan çıkıntılar
tehlikelidir. Güneşliklerin alt kenar yüksekliği yerden minimum 200 cm
olmalı. Yolu kapatan uyarı panosu, araba, bisiklet olmamalı. Zemin
kaygan olmamalı.
7. Semboller (yazı ile yönlendirme): İyi okunabilmeli, 140-180
cm arasında aydınlatılmış yazılar tercih edilir ( tercih edilen
yükseklik 150 cm).
8. Posta kutuları veya çöplerin vs. yüksekliği: Maksimum 120-130
cm.
9. Park yerleri: 50 park yerinden 1 tanesi tekerlekli sandalyeli
özürlü için ayrılmış olmalı, ICTA panosu ile belirtilmeli, sarı renkli
olmalı, minimum 350 cm olmalı.
10. Garaj: Bina girişinde olmalı, uzaktan kumandalı olmalı,
elektrik düğmeleri çıkışa yakın olmalı.
11. Bina ana giriş kapıları: Eşiksiz, 80-100 cm genişlikte ve
yerden otomatik açılışlı olmalı.
12. İç kapılar: Eşiksiz, ortalama 90 cm genişlikte olmalı,
13. Zemin kaplama: Kaygan olmamalı, tutan halılar olamamalı
14. Asansör genişliği: 110-140 cm olmalı.
15. Asansör kapı genişliği: 80 cm otomatik olmalı.
16. Asansör düğmelerinin yerleşimi ve yüksekliği: Yerden 90-140
cm yükseklikte ve yatay olmalı, karşı duvardan 40 cm uzakta yerleşmeli.
17. Asansörün diğer özellikleri: 85-90 cm yükseklikte tutunma
barı olmalı. Telefonu olmalı. Halı kaplı olmalı. Açılır-kapanır koltuk
olmalı. Yeterli manevra alanı olmalı.
18. Yoldan binaya giriş: Caddeden itibaren basamaksız olmalı,
kaldırım maksimum 3 cm olmalı.
19. Tuvalet: Her 10 tuvaletten biri özürlü için ayrılmış olmalı,
tekerlekli sandalye için uyarlanabilir olmalı.
20. Binadaki merdiven genişliği + yükseklik: 2 yükseklik+1
genişlik=63 cm olmalı.
21. Oteller: Odaların % 5'i ya da en az 2 oda tekerlekli
sandalye kullananlar için düzenlenmiş olmalı.
22. Telefon kabinleri: Her 10 telefondan biri özürlüye
ayrılmalı. ICTA panosu ile belirlenmeli, kapı genişliği 90 cm, eni 120
cm, boyu 125 cm, yerden telefonun en üst yüksekliği 130 cm, rehber
koyma yeri yüksekliği 120 cm olmalı.
23. Bekleme salonu, lokanta ve mağazalar: Kasalar arası mesafe
90-100 cm olmalı, uygun manevra alanı olmalı, lokantalarda uzun
geçişler ve dik açılı kulvarlar minimum. 100 cm genişlikte olmalı.
24. Halka yönelik gişeler: Barlar arası mesafe 90-100 cm olmalı.
25. Tren, uçak, otobüs, taksi: İniş ve binişler için alçak
basamaklar ya da rampalar olmalı, en az bir kompartıman özürlüye
ayrılmalı, taksi kapı genişliği uygun transferi sağlamalı.
26. Sinema, tiyatro, konferans salonları: 300 koltuktan biri
özürlü için ayrılmış olmalı yada arkadan girişli 4 kişilik 100-120 cm
yer ayrılmalı, giriş ve çıkışlar uygun olmalı.
SONUÇLAR
Tekerlekli sandalye kullanan özürlülerin açısından mimari engellerin
değerlendirilmesi sonucu bağımsızlığı etkileyen pek çok faktör
saptanmıştır.
Değerlendirmeye alınan 23 caddenin kaldırımlarının %82.60'ında herhangi
bir uygun rampaya rastlanmamış, var olan rampaların da eğiminin uygun
olmadığı belirlenmiştir. Tehlikeli yerlerde emniyet ban yoktur.
Caddelerde özürlü için ayrılmış bir telefon kulübesine %8.69'unda
rastlanmamıştır (Tablo 1).
Tablo 1. Caddeler (n=23)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Kaldırım genişliği |
100 |
0 |
| Kaldırım taşı yüksekliği |
0 |
100 |
| Kaldırım eğimi |
78.26 |
21.74 |
| Zemin |
13.06 |
86.94 |
| Posta kutusu-Çöp kutusu yüksekliği |
47.83 |
52.17 |
| Dükkanlara giriş |
52.17 |
47.83 |
| EGO bilet satış gişesi ve büfeler |
70.30 |
29.7 |
| Yaya geçitleri |
13.05 |
86.95 |
İncelenen 14 park ve
bahçenin %71.42'sinde merdiven olduğu buna karşın %35.71'inde rampa
olduğu görülmüştür. Ayrıca hiçbir parkta özürlü için ayrılmış telefon
kabinine rastlanmamıştır (Tablo 2).
Tablo 2. Park ve Bahçeler (n=14)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Giriş |
85.71 |
14.29 |
| Zemin |
64.28 |
35.72 |
| Çöp kutuları |
64.28 |
35.72 |
| Tuvaletler |
0 |
100 |
| Park yeri |
28.58 |
71.42 |
| Büfe ve lokantalar |
30 |
70 |
| Bank (oturma yeri) |
57.14 |
42.86 |
On yedi kültür ve sanat
merkezi incelenmiş, %88.23'ünde merdiven olduğu buna karşılık
%29.41'inde bir rampa olduğu, fakat hiçbirinde asansör olmadığı
belirlenmiştir. Sinema ve tiyatro salonlarındaki koltukların ve manevra
alanının tekerlekli sandalyeli kişi için uygunluğu dikkate alındığında
%70.58'inde özürlü için ayrılmış bir alan olmadığı, var olan koltukların
da özürlü için uygun olmadığı tespit edilmiştir (Tablo 3).
Tablo 3. Kültür ve Sanat Merkezleri
(n=17)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Giriş |
35.3 |
64.70 |
| Zemin |
47.06 |
52.94 |
| Kapılar |
47.06 |
52.94 |
| Tuvaletler |
5.89 |
94.11 |
| Park yeri |
5.88 |
94.12 |
| Telefon kulübesi |
12.5 |
87.5 |
| Manevra alanı |
82.35 |
17.65 |
| Gişeler |
70.50 |
29.5 |
Değerlendirmeye alınan 18
bankanın %66.66'sında merdiven olduğu, buna karşın %16.66'smda bir rampa
olduğu fakat hiçbirinde asansör olmadığı görülmüştür (Tablo 4).
Tablo 4. Bankalar (n=18)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Manevra alanı |
100 |
0 |
| Gişeler |
100 |
0 |
| Kapılar |
27.78 |
72.22 |
| Giriş |
33.34 |
66.66 |
| Zemin |
66.66 |
33.34 |
| Park yeri |
83.13 |
16.87 |
| Bankamatik (n=5) |
100 |
0 |
Değerlendirmeye alınan 27
kamu binasının sadece %22.22'sinde engelleri azaltıcı bir rampaya
rastlanmıştır, %92.59'unda bina içinde merdiven olduğu buna rağmen
sadece %1 Vinçle asansör varlığı tespit edilmiştir (Tablo 5).
Tablo 5. Kamu Binaları (n=27)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Park yeri |
33.4 |
66.60 |
| Giriş |
22.23 |
77.77 |
| Kapılar |
70.37 |
29.63 |
| Tuvaletler |
11.11 |
88.89 |
| Manevra alanı |
100 |
0 |
| Zemin |
74.07 |
25.93 |
| Telefon |
22 |
78 |
On iki PTT incelenmiş,
girişte %66.6'sında mimari engeller belirlenmiş sadece %25'inde rampa
görülmüştür (Tablo 6).
Tablo 6. PTT (n=12)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Park yeri |
0 |
100 |
| Kapılar |
41.67 |
58.33 |
| Manevra alanı |
100 |
0 |
| Zemin |
75 |
25 |
| Gişeler |
100 |
0 |
| Özürlü Telegon Kabini (n=3) |
100 |
0 |
Ankara'nın en büyük 8
oteli incelendiğinde özürlü için özel park yeri olmamakla birlikte
%75'inde bir park yeri olduğu belirlenmiştir. Oteller içinde diğer
hizmetlerden yararlanabilme sırasında %25'inde bir mimari bariyerle
karşılaşıldığı tespit edilmiştir (Tablo 7).
Tablo 7. Oteller (n=8)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Zemin |
100 |
0 |
| Asansör |
65.5 |
34.5 |
İncelen 13 pastane,
restoran ve pikniğin sadece %23.07'sinde bir rampaya rastlanmış ancak
bunlarında gerekli özelliklere sahip olmadığı belirlenmiştir (Tablo8).
Tablo 8. Pastane, Restoran, Piknik
(n=13)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Park yeri |
7.7 |
92.30 |
| Gişeler |
38.47 |
61.53 |
| Kapılar |
46.16 |
53.84 |
| Manevra alanı |
46.15 |
53.85 |
| Masalara yaklaşabilme |
7.7 |
92.30 |
| Kasa yüksekliği |
53.84 |
46.16 |
| Zemin |
84.62 |
15.38 |
| Tuvaletler |
0 |
100 |
Mimari engelleri
değerlendirilen 26 alışveriş merkezinde de benzer problemlerle
karşılaşılmıştır. Girişteki olumsuz faktörlere rağmen sadece %19.23'ünde
rastlanan rampaların da uygun eğimde olmadığı tespit edilmiştir
(Tablo9).
Tablo 9. Alışveriş Merkezleri (n=26)
| |
Uygun |
Uygun Değil |
| Park yeri |
11.54 |
88.46 |
| Gişeler |
23.08 |
76.92 |
| Kapılar |
38.47 |
61.53 |
| Manevra alanı |
42.31 |
57.69 |
| Zemin |
65.39 |
34.61 |
| Tezgah ve raflar |
42.31 |
57.69 |
| Kasa yüksekliği |
65.39 |
34.61 |
TARTIŞMA
Özürlülerin yaşadığı çevre incelendiğinde, değerlendirmeye alınan
semtlerde tekerlekli sandalye kullanan kişileri bağımlılığa iten
faktörlerin çok fazla olduğu belirlenmiştir. Bunların sonradan
değiştirilmesinin güçlüğü dikkate alındığında şehir ve bölge
planlamalarında özürlülere uygun olarak tasarlanıp yapılmasının önemi
ortaya çıkmıştır.
Değerlendirilen caddelere bakıldığında en uygun faktörler; kaldırımın
genişliği (%100), kaldırım eğimi (%78), bilet gişeleri (%70), en olumsuz
faktörler ise; kaldırım taşı yüksekliği (%100), zemin (%86), yaya
geçitleri (86) olarak belirlenmiştir. Kaldırım genişli ve eğiminin uygun
olmasına rağmen kaldırım yüksekliğinin hiçbir caddede uygun olmaması,
bozuk zemin, yaya kaldırımındaki inşaatların yada araba, levha,
kalabalık gibi faktörlerin bulunması yaya yolunu kullanmayı
engellemektedir. Bilet gişeleri ya da bazı büfeler ve özürlü için
ayrılan telefon kulübeleri uygun yükseklikte bulunmuş, ancak yüksek
kaldırımlar ulaşılabilirliği engellemiştir. Ayrıca çok az yerde (%17)
kaldırım yüksekliği engelini azaltmaya yönelik yapılan rampaların uygun
eğimde olmadığı tespit edilmiştir.
Park ve bahçelere bakıldığında giriş (%85), çöp kutuları yükseklikleri,
zemin, park içindeki eğim (%64) ve oturma yeri yüksekliği (%57), olumsuz
faktörler ise hiçbir parkta özürlüye uygun tuvalet ve telefon kabini
(%0) olmaması, park yerinin bulunmayışı (%71) ve park içindeki büfe ve
lokantaların (%70) özürlüye uygun olmayışıdır. Parktaki merdivenlerin
olması (%71) ve tuvaletin bulunmayışı özürlünün parkları kullanmasını
engellemektedir.
Kamu binaları incelendiğinde olumlu faktörlerin bekleme salonlarında
manevra alanı (%100), zemin (%74) ve kapılar (%70), olumsuz faktörlerin
ise uygun olmayan tuvaletler (%88), dar asansörler (%88), giriş (%77),
uygun olmayan telefon kabinleri (%77) ve park yerinin (%66) olduğu
belirlenmiştir. Bina içindeki aynı katta dolaşmanın mümkün olmakla
birlikte, giriş ve diğer katları kullanmakta büyük problemlerle
karşılaşıldığında kamu binalarını tekerlekli sandalyeli kişinin
kullanması imkansız olmaktadır. Literatürde, Martin 1987 yılında
yayınladığı çalışmasında New York'ta 13 kamu binasına tekerlekli
sandalyenin girebilmesinde mimari engellerin varlığını ve binaların
Amerika Birleşik Devletlerinde 1968 yılında çıkarılan mimari engeller
kanununa uyup uymadığını incelemiştir. Yine aynı ülkede çıkarılan 1960
yılı kanununa göre düzenleme yapılan binalarda %55'den daha az uyum,
1980-81 yılındaki kanuni değişikliklere göre yapılan binalarda uyum
%97'den daha fazla bulunmuş, ortalama uyum %77 olarak belirlenmiştir.
Eksikliklerin özellikle tuvaletler ve park yerinde ortaya çıktığı,
kapıların binaların %54'ünde uygun olmadığı belirlenmiştir. En uygun
düzenlemelerin rampalarda olduğu belirtilmiştir (5). Bizim çalışmamızda
da benzer olumsuz faktörler tespit edilmekle birlikte yüzdelerinde artış
vardır.
Bankalarda manevra alanı (%100), gişeler (%100) ve zemin (%66) uygun
bulunurken, tuvaletler (%100), park yeri (%83), kapılar (%72) ve giriş
(%66) özürlü için uygun bulunmamıştır. Bankaların çoğunda diğer katları
kullanmak amacıyla merdivenler (%66) varken, asansör bulunan 6 bankada
da asansörler özürlülere uygun değildir. Kapılar ve girişin uygun
olmaması banka içine girişi, bankamatiklerin tekerlekli sandalyeli
kişiye göre yüksek ve yaklaşabilmeyi engellemesi de kullanılabilirliği
engellemektedir.
Postanelerde olumlu faktörler; gişeler (%100), manevra alanı (%100) ve
zemin (%75); mimari engeller ise özürlü için telefon kabini olmayışı
(%75), giriş (%66) ve kapılardır (%58). PTT'lerde iç mekanın kullanımı
uygun olsa da girişteki engeller ve dar, eşikli kapılar, telefonu
kullanacak özürlü için uygun telefon kabinin olmayışı, olumlu faktörleri
olumsuz hale getirmektedir.
Sinema ve tiyatrolarda; bekleme salonundaki manevra alanı (%82) ve
gişeler (%70) uygun bulunmuştur. Asansör(%100) ve park yerinin (%94)
olmadığı anlaşılmış, tuvaletlerin (%94), telefon kabinlerinin f%87),
salon ve koltukların (%70), girişin (%64) ve kapıların (%52) özürlüye
uygun olmadığı saptanmıştır. Sonuçta sinema ve tiyatrolarda kapılarda
geçebildiği ya da girişteki engeller aşılabildiği taktirde sadece bilet
alınabilmekte ancak gösteriyi izlemek güç olmaktadır.
İncelenen 8 büyük otelin; zemininin (%100), Özürlü için park yeri
olmamakla birlikte kullanılan park yerlerinin (%75), kapıların (%75),
asansörlerin (%62) ve girişin (%50) uygun olduğu, özürlü için ayrılmış
bir oda olmadığı (%87), otel içinde bir yerden bir yere gidişte
engellerle karşılaşıldığı (%75) tespit edilmiştir. Otellerde özürlüye
ayrılmış bir odaya sadece bir otelde rastlanmış, diğerlerinde odaların
%50'sinin özürlü için uygun olduğu belirlenmiştir. Oda içinde manevra
alanını 3 arttırmak mümkün olmakla birlikte banyo ve tuvalete dar bir
koridor ve dar bir kapı ile geçişin sağlanmaya çalışılması banyoya
transferi imkansız hale getirmektedir. Alış-veriş merkezlerinde sadece
kasa yüksekliği (%65) ve zemin kaplamanın (%65) uygun olduğu, buna
karşın park yerinin olmadığı (%88), girişin uygun olmadığı (%76),
kapılarda geçişin zor olduğu (%61), manevra alanının dar (%57), tezgah
ve raflara ulaşmanın zor olduğu (%57) belirlenmiştir. Görüldüğü gibi
özürlüler alış-veriş merkezlerini olumsuz faktörler nedeniyle hiçbir
şekilde kullanamamaktadırlar.
Pastane, restoran ve piknikler tekerlekli sandalye kullanan özürlünün
kullanabildiği bakımından incelendiğinde; zemin (%84), kapılar (%53),
kasaya ulaşılabilirlik (%53) uygun bulunmuş, hiçbirinde özürlü için
tuvalet bulunamamış, park yerinin olmayışı (%92), masaya yaklaşabilmenin
zorluğu (%92), uygun olmayan giriş (%62) ve dar manevra alanı (%53) gibi
olumsuz faktörler belirlenmiştir. McClain ve arkadaşlarının ABD'de 1993
yılında 120 restoranı inceledikleri çalışmaları da bizim çalışmamızı
desteklemektedir. Bu araştırma sonucuna göre; en genel problemin masa
yüksekliği ve masaya yaklaşabilmede diz açıklığının yetersiz oluşu,
ayrıca restoranların %80'inde masalar arası alanın yetersiz olduğu
görülmüştür. Fakat restoranların %98'inde girişin uygun olduğu, %53'ünde
özürlü için ayrılmış bir park yeri olduğu belirlenmiştir (6).
Bütün bu incelemelerde elde edilen sonuç; bazı yapılarda olumlu gibi
görünen özelliklerin bir başka engel nedeniyle olumsuz bir faktör haline
dönüşmesi olmaktadır, örneğin; bir bankaya para yatıracak tekerlekli
sandalyeli özürlü manevra alanı ve vezne yüksekliği uygun olsa dahi
öncelikle kaldırımı aşamadığından bankaya ulaşamamaktadır. Sinema
izlemek için bilet alabilse bile merdivenleri aşıp, ikinci kattaki
gösteriyi izleyememektedir.
Bu açıdan bakıldığında; özürlü kişiler için bağımsız hareketi hedefleyen
kent planlama, mimari ve tasarıma ilişkin düzenlemelerin, günlük
yaşamdaki basit bir aktivitenin aslında ne kadar çok hareket
kombinasyonu ve mekan değişikliği gerektirdiği dikkate alınarak, geniş
bir bakış açısı içerisinde yapılmasının önemini ortaya koymaktadır.
Ulaşım sırasında değişik mimari yapıların ve özürlü kişinin farklı
fiziksel fonksiyon seviyesinin birbirini nasıl ve ne oranda
etkilediğinin incelenmesi mimari planlamada önemlidir.
Çalışmamızda, özürlü kişilerin evlerinden dışarı çıkıp sosyal yaşama
entegrasyonları ilgili kurum, kuruluş ve disiplinlerin ortak çözümler
üretmesi ve hayata geçirmelerinin gerekliliği ortaya konmuştur.
KAYNAKLAR
1- Barris, R. "
Environmental Interactions: An Extension of The Model of Occupation".
American Journal of Occupational Therapy. 36: .637-644, 1982.
2- Construction Adaptee Aux Personnes Handıcapees. Norme SN521500 Avec
Guide. 1989.
3- Foti, D ve Diğerleri. "Activities of Daily Living", Occupational
Therapy Practice Skills for Physical Dysfunction. St.Lois Mosby-Year
Book, 1996,ss.463-506.
4- Frieden, L ve Cole, J.A. "İndependence: The Ultimate Goal of
Rehabılitation For Spinal Cord- Injured Persons", American Journal of
Occupational Therapy. 39(3): 289-312, 1991.1985.
5- Martin, LM. "VVheelchaır Accessibilily of Public Buildings in Utica,
New York", American Journal of Occupational Therapy. 41(4):
217-221,1987.
6- McClain, L ve diğerleri. “Restaurant Wheelchair Accessibility",
American Journal of Occupational Therapy. 47(7): 619-623, 1993.
7- Sakatları Koruma Milli Koordinasyon Kurulu. Sakatlara Yönelik Hizmet
Raporu. 1992, ss. 105-110.
8- Technology and Accessibility International Conference. Speech
Summaries. 1990.
9- Trombly, C,A. Occupational Therapy For Physical Dysfunction.
Baltimore: William and Wİlkins, 1989, ss. 369-570.
10- Turgut, M. Mimari Engellerin Kaldırılması İçin Rehber. İstanbul.
BEGV Yayını, 1986.
11- Turner, A. The Practice of Occupational Therapy, Edinburg:
Churchill Livingstone, 1981.
12- Vickie, N. "Environmental Modifications", Physical Therapy.
Philadelphia JB Lippincott Company, 1989,ss. 1073-1103.
|
