|
|
OMURİLİK FELCİ NEDİR, NASIL OLUŞUR?
Sitemize üye olan Omurilik Felçlileri görmek,
sitemize kaydolmak ve aynı hastalığı yaşayan kişilerle sohbet etmek
için lütfen buraya tıklayın.
 OMURGA
VE OMURİLİK ANATOMİSİ
Omurga, bir taraftan vücudumuzun dik durmasını, diğer taraftan da içindeki
kanaldan geçen omuriliğin korunmasını sağlayan kemik zincirine verilen addır.
Omurilik ise beyin kökünden başlayarak, kuyruksokumuna kadar uzanan ve beyin ile
organlar arasındaki irtibatı sağlayan merkezi sinir sistemine verilen addır.
Spinal cord (kord okunur), ya da medula spinalis olarak da adlandırılan
omurilik, beyinden gelen cevapları da beyne cevapları da beyne iletmektedir. Bu
bakımdan organların bütün motor, (yani hareket faaliyetleri) ve duyu (his)
faaliyetleri omurilik tarafından yaptırılır ve kontrol edilir. Omurilik bunun
yanında tek başına refleksleri de kontrol etmektedir.
33 kemikten oluşan omurga sistemimizin her birine vertebra (omur) adını
vermekteyiz. Bu omurların bulundukları bölgeye göre şekilleri bazı farklılıklar
göstermekle birlikte genel anatomik yapıları aynıdır. Bu şekil farklılıklarına
göre sınıflanan omurlar 5 grupta ele alınmaktadır. Buna göre;
1. Cervikal ( Dorsal) Vertebraları 7 tane
2. Torakal Vertebraları 12 tane
3. Lomber Vertebraları 5 tane
4. Sakral Vertebraları 5 tane
5. Coxgeal Verttebraları Birbirine yapışık halde 3-4 tane
1. Cervikal Vertebraları: Kafatası bitim noktasından başlayıp,
ensekköküne kadar uzanan boyun bölgesindeki7 omur cervikal vertebraları olarak
adlandırılmaktadır. Kollar, ellerin motor (yani hareket ve duyu (his)
faaliyetleri omuriliğin bu seviyedeki bölgeleri tarafından kontrol edilmektedir.
Eğer omurgada meydana gelen bir hasar bu bölgede omuriliğe zarar verirse,
vücudun kollar ve aşağısındaki bölgeleri felç olacaktır. Quardipleji (kuardipleji)
olarak adlandırılan bu felç türünde solunum hareketini kontrol eden kaslar da
etkileneceği için ölüm riski de söz konusu olabilir.
2. Torakal (Dorsal) Vertebraları: Ense kökünden başlayıp, kaburgaların
omurgayla birleştiği son noktaya kadar olan 12 vertebraya verilen addır. Bu
omurlar; gövde bölgesine ait motor ve duyu kontrol etmektedir. Eğer hasar bu
bölgede gerçekleşir ve bir felç yaşanırsa, gövde ve aşağısında kalan bölgede,
yani ayaklar, genital ve seksüel yetenekler üzerindeki kontrol ortadan kalkacak,
(bacaklar ve ayaklar işlev kaybedeceği için ) paraplejik felç yaşanacaktır.
3. Lomber Vertebraları: Torakal vertebraları sonra bel bölgesini tutan 5
tane vertebraya lomber vertebraları adı verilmektedir. Lomber vertebraları bir
hasar bir hasar omuriliğe bası yaparsa paraplejik felç yaşanacak; bacaklar ve
aşağı bölgede kalan fonksiyonlar, yani genital ve seksüel yetenekler üzerindeki
kontrol ortadan kalkacaktır .
4. Sakral Vertebraları: Kuyruk sokumu bölgesindeki 5 vertebraya verilen
addır. Bu vertebralar, (diz altında kalan) aayakları ve seksüel- genital
işlevleri kontrol eder. Bu bölgede yaşanacak bir hasar sonucunda ayaklar ve
genital - seksüel fonksiyonlarda duyu ve motor faaliyetler kaybedilecektir.
5. Coxygeal Vertebraları: Kuyruksokumunun uç kısmında , birbirine
yapışmış ve güdükleşmiş halde uzanan 3-4 vertebraya verilen addır. Bu
vertebralar tek başlarına bir bölgeyi kontrol etmemekte, burada yaşanacak
travmalar belirgin bir felce yol açmamakta, ancak sadece ayaklarda işlev
bozuklukları olabilmektedir.
Bu şekilde sınıflandığında omurların içte kalan tambur şeklindeki oval
kısımlarına corpus, sağında ve solunda kalan çıkıntılarına çıkıntı, arka
kısmında kalan boynuz şeklindeki uzantıya da spinöz çıkıntı adı verilmektedir.
Bu anatomik özelliklere sahip olan omurilik, bir hastalık ya da travmaya bağlı
olarak baskıya uğrarsa, yani basıya maruz kalırsa işlevini yitirebilir. Bası
yapacak hastalık ya da travma direkt omurilik üzerinde olabilmekle birlikte, bu
durum daha çok, omurgada yani vertebra kemiklerinde gelişen bir hastalık veya
travmanın etkisiyle olmaktadır. Özellikle bir kaza sonucu kırılan vertebralardan
kopan kemik parçaları, vertebranın içinden geçen omuriliğe zarar vermekte (kesi
oluşturarak) omurilik felcine sebep olmaktadır. Bu şekilde zarar gören omurilik
hücreleri bir daha yeniden canlandırılamaz ve üretilemez.
OMURİLİK FELCİNİN SEBEPLERİ
Omurga ve omurilik anatomisi sayfasında ana hatlarıyla belirtilen omurilik
işlevleri, çeşitli sebeplerle kaybedilebilir. Omuriliğin işlevini kaybetmesi
için hastalık ya da travmaya bağlı bir baskıya uğraması gerekir. Uğradığı bu
baskı sonucu hasar gören bölgeler iletişim görevini yapamaz hale gelir. Daha
başka bir deyişle, organlarla beyin arasındaki irtibat, hasar gören bölgeler ve
aşağısında kaybedilir.
Omurilik Felcinin Sebepleri
A. Hastalıklar
Omuriliğin içinde, çevresinde ve omurgada gelişen bir hastalığın, omuriliği
sıkıştırması, baskıya uyğratması ya da zedelemesi sonucu omurilik felci ortaya
çıkabilir. Bu bastalık grupları şu başlıklar altında toplanabilir:
1- (Tümörler) Urlar: Omurga-omurilik bölgesinde oluşan urların omuriliğe
baskı yapması sonucu omurilik felcine sebep olabilir.
2- Enfeksiyonları: Omurga veremi (pott), menenjit vb enfeksiyon
hastalıklarının omuriliği deforme etmesi sonucu omurilik felcinin oluşmasına
sebep olur.
3- Yumuşak Doku Hastalıkları: İleri Derecede omurga fıtıkları, Omurgayı
çevreleyen dokulardaki (Ligamanlar) deformasyonlar vb, yumuşak dokularda gelişen
hastalıklar da omurilik felci meydana getirebilir.
B. Travmalar
1- Trafik Kazaları
2- Yüksekten Düşmeler
3- Sportif Yaralanmalar (Sığ suya balıklama Atlama vb.)
4- Ateşli Silah Yaralanmaları
5- İş Kazaları
6- Doğal Afetler
OF'NİN ETKİLERİ
OMURİLİK ZEDELENMESİNİN DÜZEYLERİ
Tetraplegia: Omuriliğin boyundan zedelenmesi sonucu kolların
hareketi,gövdenin hissi,bacakların hareketi tamamen yok olur. Kişi nefes alma ve
öksürmede güçlük çeker. Yüzünü, boynunu, omuzlarını, ellerini ve kollarını
hissedebilir fakat gövdesini ve bacaklarını hissedemez.
Parapleji: Parapleji, genel olarak boyundan aşağıdaki kısımlarında
meydana gelen zedelenmelere bağlı olarak gerçekleşen felçl türüdür. paraplejide
temel olarak bacakların oynatılamamakla birlikte, jhasarın seviyesine göre iki
kategoride ele alınmaktadır.
High Paraplegia: Sırtın üst kısmında oluşan omurilik zedelenmesi, gövde
hareketlerinin kısmi, bacakların hareketinin ise tamamen kaybına sebep olur.
Kişi, belden yukarı gövdesini hissedebilir fakat karın bölgesi ile bacaklarını
hissedemez.
Low Paraplegia: Sırtın alt kısmında oluşan omurilik zedelenmesi
bacakların hareketinin tamamen ve ya kısmen kaybına sebep olur.
Omurilik zedelenmesini hangi düzeyde olursa olsun, kişi bağırsak ve idrar
torbasının kontrolünde güçlük yaşar.
OMURİLİK ZEDELENMESİNİN DERECELERİ
Omurilikleri zedelenen insanlar oturabilme ve hareket edebilme özelliklerine
göre 6 ayrı derecede sınıflandırılmıştır. Bu dereceler zedelenme seviyesine,
diğer hastalık ya da hasarlara, yaş, cinsiyet, fiziksel yapı, motivasyon ve
çevreye bağlıdır. Aynı şekilde kişinin omurilik felcini kabullenip hayatını bu
gerçekle ve de en iyi şekilde geçirme kararına bağlıdır. Kişinin ailesinin,
arkadaş çevresinin ve sağlık görevlilerinin de cesaretlendirici ve destekleyici
olmaları büyük önem taşır.
1''den 5''e kadar olan dereceler "tetraplegia" nın farklı sınıflarıdır.
1. DERECE:
· Diğer kişinin desteği olmadan tek başına oturamaz.
· Her hareket için dış desteğe ihtiyaç duyar.
2. DERECE:
· Dirseklerini dik tutarak kollarının ve ellerinin yardımıyla tek başına
oturabilir.
· Kollarını kaldıramaz
· Her zaman yanında bir yardımcı bulunmalıdır.
3. DERECE:
· Sadece bir kolunu omuz hizasının altına kadar kaldırabilir
· Diğer kolunu kaldıramaz, sadece destek almak için ona dayanabilir.
· Her zaman yanında bir yardımcı bulunmalıdır.
4.DERECE:
· Bir kolunu omuz hizasından yukarıya kaldırabilir, bükebilir.
· Bu esnada diğer koluyla sadece tutunarak destek alır.
· Kollarının desteği olmadan tek başına oturabilir.
5. DERECE:
· Hiçbir yerden destek almadan oturabilir.
· İki kolunu da aynı anda her yöne hareket ettirebilir.
· Başlangıçta bu pozisyonda bir şey yapmak için yardımcı desteğine ihtiyaç
duyabilir.
6. DERECE:
· Hiç destek almadan oturabilir.
· Kollarıyla top atabilir ve top tutabilir.
· Yardımcıya ihtiyacı yoktur.
OMURİLİK ZEDELENDİKTEN SONRA İYİLEŞİR Mİ?
Omurilik zedelendikten sonra tekrar tedavi edilmez ve tekrar büyümez.
Eğer omurilik "omurga şoku"u atlatabilirse birtakım iyileşmeler olabilir. Omurga
şoku her omurilik zedelenmesinden hemen sonra ortaya çıkar, omurilik çalışmasını
durdurur ve kişi hareket edemez. Omurga şoku bir kaç saatten 6 haftaya kadar
sürebilen bir zaman dilimi sürebilir ve bu şok esnasında omuriliğin ne derece
zedelendiğini saptamak zordur.
Eğer omuriliğin şişme, kanama, çürümesi biterse birtakım iyileşmeler olabilir
fakat iyileşme genelde omurilik zedelenmesinin ilk 6 aylık süresi içerisinde
gerçekleşir. Omurilik tamamen zedelenmediyse, kişi zedelenme tarihinden 2 yıl
sonrasına kadar iyileşme belirtileri gösterebilir fakat aradan ne kadar çok
zaman geçerse, iyileşme şansı o kadar azalır.
Eğer omurilik bir hastalık ve ya tümör sebebiyle zedelenmişse, tamamen iyileşme
ihtimali mevcuttur.
Kaynak: Omurilik Felçlileri Derneği |
|
|
|
|
